Mức thâm hụt 5,5% làm thay đổi khái niệm bình thường
Điều đáng chú ý ở dự báo của J.P. Morgan là thâm hụt lớn thường xuất hiện trong chiến tranh, suy thoái hoặc các gói cứu trợ khẩn cấp. Nếu nhóm nước phát triển vẫn thâm hụt 5,5% GDP ngoài giai đoạn suy thoái, ngân sách công đang chịu áp lực ngay cả khi kinh tế có cơ hội phục hồi nguồn lực dự phòng. Đây là con số tổng hợp cho cả nhóm, không có nghĩa tất cả quốc gia đều ở tình trạng giống nhau. Cơ cấu thuế, phúc lợi xã hội, mức lãi vay và ưu tiên chính sách tạo ra những khác biệt quan trọng.
Theo dữ liệu J.P. Morgan được Reuters dẫn lại, nợ chính phủ tại các thị trường phát triển đã tăng tương đương bảy điểm phần trăm GDP kể từ năm 2019. Hơn 70% quốc gia trong nhóm vẫn có cán cân tài khóa kém hơn trước đại dịch. Hai chỉ dấu này phản ánh cả lượng nợ tích lũy lẫn dòng thâm hụt tiếp tục phát sinh. Thâm hụt lớn không đồng nghĩa một quốc gia sắp mất khả năng thanh toán, nhưng thâm hụt kéo dài có thể làm suy yếu khả năng ứng phó với những cú sốc bất ngờ.
Vì sao việc ổn định nợ công ngày càng khó?
Cần phân biệt cán cân ngân sách tổng thể với cán cân cơ bản, tức phần thu chi chưa tính tiền lãi nợ. Một chính phủ có thể cải thiện cán cân cơ bản nhưng tổng nợ vẫn tăng nếu trái phiếu đáo hạn phải được tái cấp vốn với lãi suất cao hơn.
J.P. Morgan tính toán rằng các thị trường phát triển cần cải thiện cán cân cơ bản gần 4,6 điểm phần trăm để ổn định tỷ lệ nợ trong điều kiện hiện nay. Đây là ước lượng tổng hợp, không phải chỉ thị cắt giảm đồng loạt áp dụng cho mọi nước.
Diễn biến nợ còn phụ thuộc vào chênh lệch giữa tốc độ tăng trưởng danh nghĩa và lãi suất chính phủ phải trả. Sau Thế chiến II, tăng trưởng thường cao hơn chi phí vay, giúp tỷ lệ nợ dần giảm nhẹ. Động lực thuận lợi đó đang phai nhạt. Khi các khoản vay cũ được đảo nợ với chi phí cao hơn, ngân sách trả lãi có thể cạnh tranh trực tiếp với y tế, giáo dục và hạ tầng. Một lộ trình nhiều năm có tính khả thi đôi khi hữu ích hơn biện pháp thắt chặt đột ngột làm tổn hại tăng trưởng.
Hoa Kỳ, Pháp và Vương quốc Anh trước những lựa chọn khác nhau
J.P. Morgan đánh giá Hoa Kỳ phải đối diện thách thức lớn nhất trong số các nền kinh tế phát triển lớn, do tỷ lệ nợ cao đi kèm mất cân đối ngân sách đáng kể. Tuy vậy, ngân hàng cũng ghi nhận Washington có khả năng điều chỉnh tương đối rộng. Thị trường vốn sâu và vai trò quốc tế của đồng USD là những lợi thế, nhưng không xóa được chi phí lãi vay. Vấn đề chính sách là phân bổ gánh nặng giữa thuế, các chương trình an sinh, những khoản chi khác và đầu tư nâng năng suất.
Pháp cùng Vương quốc Anh cũng được J.P. Morgan nhắc tới như những quốc gia phải thực hiện điều chỉnh khó khăn để ổn định nợ. Dẫu vậy, không thể áp dụng một công thức giống hệt nhau. Chính phủ cần dung hòa uy tín tài khóa với kỳ vọng của người dân về phúc lợi, quốc phòng, an ninh năng lượng và tăng trưởng. Nhà đầu tư không chỉ nhìn vào quy mô tiết kiệm được công bố mà còn đánh giá khả năng thực hiện lâu dài. Một kế hoạch vừa phải nhưng kiểm chứng được có thể thuyết phục hơn cam kết quá lớn thiếu bền vững.
Năng suất lao động có thể tạo lối thoát?
Các chiến lược gia của J.P. Morgan cho rằng làn sóng tăng năng suất nhờ trí tuệ nhân tạo có thể phần nào giảm áp lực nợ về dài hạn, nhưng vẫn dè dặt về thời điểm hiệu quả xuất hiện. Năng suất cao hơn có thể thúc đẩy thu nhập chịu thuế và quy mô nền kinh tế, giúp cải thiện tỷ lệ nợ trên GDP mà không cần cắt giảm chi tiêu tương ứng. Tuy nhiên, đó là khả năng chứ chưa phải bảo đảm: công nghệ mới cần vốn, thay đổi quản trị và thời gian để tạo lợi ích rộng khắp.
Một cảnh báo khác đến từ Fitch Ratings vào tháng 7/2026: tổ chức này dự báo nợ chính phủ tại các nền kinh tế phát triển có thể đạt kỷ lục 75,8 nghìn tỷ USD vào cuối năm. Không dự báo nào tự nó chứng minh một cuộc khủng hoảng nợ đồng loạt sắp xảy ra. Điều chúng nhấn mạnh là chất lượng lựa chọn tài khóa: ưu tiên đầu tư có hiệu quả lâu dài, minh bạch cam kết thu chi và tạo nguồn lực dự phòng trước suy thoái tiếp theo. Năng lực bảo vệ xã hội trong khủng hoảng phụ thuộc vào sự chuẩn bị từ khi kinh tế còn ổn định.

















