Bối cảnh phát minh margarine
Vào giữa thế kỷ XIX, bơ động vật là một loại thực phẩm đắt đỏ, không phải ai ở Pháp cũng có thể mua dùng. Việc sản xuất bơ đòi hỏi số lượng lớn sữa bò, trong đó phần béo được tách ra từ kem, tạo thành sản phẩm có giá trị cao. Nhu cầu tìm kiếm một loại thực phẩm thay thế vừa bổ dưỡng vừa kinh tế hơn trở thành thử thách lớn, được quan tâm trên khắp nước Pháp, đặc biệt dưới thời trị vì của Hoàng đế Napoléon III, cháu trai của Napoléon Bonaparte.
Napoléon III (giữ ngôi hoàng đế Pháp từ năm 1852 đến 1870) được ghi nhận là người đã đặt ra phần thưởng cho ai có thể phát triển sản phẩm thay thế rẻ tiền và bổ dưỡng, phục vụ cho lính và tầng lớp lao động. Dù chi tiết về cuộc thi này còn nhiều điểm khác biệt trong các nguồn, nhưng rõ ràng nhà hóa học Hippolyte Mège-Mouriès chính là người đã tìm ra lời giải.
Hippolyte Mège-Mouriès và hành trình tìm ra margarine
Hippolyte Mège-Mouriès sinh năm 1817 tại Draguignan, miền Nam nước Pháp. Từ năm 16 tuổi, ông bắt đầu làm trợ lý hóa học và sau đó tiếp tục học tập tại Aix-en-Provence trước khi chuyển đến Paris. Ở Paris, ông thi đỗ và trở thành dược sĩ tại bệnh viện Hôtel-Dieu từ năm 1838 đến 1846. Qua nhiều dự án nghiên cứu, ông tập trung vào các vướng mắc thực tiễn liên quan đến thực phẩm, như việc cải thiện quy trình làm bánh mì.
Tiếp tục hướng nghiên cứu sang các loại mỡ động vật, Mège-Mouriès nhận thấy dù bò bị thiếu dinh dưỡng, sữa vẫn chứa chất béo. Từ đó, ông nghĩ đến việc tổng hợp dạng mỡ tương tự bơ bằng quy trình nhân tạo. Ông thử nghiệm với mỡ bò, tách lấy phần mềm hơn và phối trộn với sữa, tạo ra hợp chất màu sáng, bở và có kết cấu tương tự bơ. Đây chính là bước đột phá, bởi bơ thông thường phải được làm từ chất béo trong sữa, còn phát minh của ông tận dụng mỡ bò với chi phí thấp hơn nhiều.
Sự ra đời của oleomargarina và tên gọi margarine
Ngày 15/7/1869, Mège-Mouriès đăng ký bằng sáng chế cho quy trình sản xuất loại chất thay thế bơ này tại Pháp, gọi nó là oleomargarina. Tổ chức American Oil Chemists’ Society công nhận đây là dấu mốc xuất hiện của margarine hiện đại.
Cái tên margarine xuất phát từ "axit margaritic" hay "axit margaritic", một loại axit béo được các nhà khoa học cho là mới với vẻ ngoài ngọc trai, lấy từ tiếng Hy Lạp có nghĩa liên quan đến ngọc trai. Dù sau này phát hiện đó không chính xác hoàn toàn, tên gọi margarine vẫn được duy trì và trở thành thương hiệu phổ biến.
Thách thức và cơ hội thương mại đầu tiên
Margarine ban đầu chủ yếu được làm từ mỡ động vật và có màu nhạt hơn so với bơ. Dù là phát minh quan trọng, Mège-Mouriès không tận dụng được thành công thương mại của nó do chiến tranh Pháp - Phổ (1870-1871) bùng nổ, làm tê liệt dự án nhà máy tại Poissy gần Paris. Trong khi đó, Hà Lan lại trở thành nơi margarine phát triển mạnh mẽ khi gia đình Jurgens mua độc quyền sử dụng quy trình và đưa sản xuất quy mô lớn từ năm 1871. Theo sau đó, gia đình Van den Bergh cũng góp phần đẩy mạnh thị trường margarine ở châu Âu. Cuối cùng, các doanh nghiệp này hợp nhất vào Margarine Unie, sau đó sáp nhập với Lever Brothers thành tập đoàn Unilever năm 1930.
Cuộc chiến thương mại với ngành bơ động vật
Sự phát triển nhanh chóng của margarine gây ra phản ứng mạnh mẽ từ ngành sản xuất bơ truyền thống do giá thành margarine rẻ hơn nhiều. Tại Mỹ, cuộc tranh cãi lên tới mức Quốc hội thông qua Đạo luật Oleomargarine năm 1886, đánh thuế liên bang đối với sản phẩm mới và thiết lập các quy định kiểm soát sản xuất, kinh doanh. Cạnh tranh còn lan sang việc tạo màu sắc cho margarine, vì ở dạng tự nhiên margarine có màu nhạt hơn bơ. Để hấp dẫn người tiêu dùng, các nhà sản xuất nhuộm margarine vàng, gây phản ứng từ ngành sữa. Một số địa phương yêu cầu margarine bán ra phải giữ màu trắng, và người mua tự pha màu tại nhà.
Với thời gian, margarine chuyển mình từ chỉ là sản phẩm thay thế rẻ tiền sang đối thủ cạnh tranh nghiêm trọng của ngành công nghiệp bơ. Sản phẩm không chỉ giữ nguyên vị trí trong bữa ăn mà còn được coi là món hàng hiện đại và thậm chí là lựa chọn sức khỏe.
Quá trình biến đổi margarine hiện đại
Kể từ sáng chế ban đầu của Mège-Mouriès, margarine trải qua nhiều thay đổi về thành phần và phương pháp sản xuất. Ban đầu dựa vào mỡ động vật, sang thế kỷ XX kỹ thuật phát triển cho phép sử dụng nhiều dầu thực vật và cải tiến để đạt được kết cấu, hương vị giống bơ hơn, phù hợp với nhu cầu người tiêu dùng hiện đại.
Hippolyte Mège-Mouriès qua đời năm 1880 ở tuổi 62, không kịp thấy được sự ảnh hưởng rộng lớn của sáng chế mình. Được sinh ra từ nhu cầu tạo ra lựa chọn kinh tế ở Pháp thế kỷ XIX, margarine giờ đây đã trở thành thực phẩm phổ biến trên toàn thế giới.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Margarine ra đời năm 1869 nhờ sáng chế của nhà hóa học Hippolyte Mège-Mouriès.
- Napoléon III đã khởi xướng việc tìm kiếm loại thực phẩm thay thế bơ rẻ tiền để cung cấp cho quân đội và người dân.
- Chiến tranh Pháp - Phổ khiến dự án nhà máy margarine tại Pháp bị gián đoạn, mở đường cho Hà Lan phát triển sản xuất.
- Cuộc tranh cãi thương mại margarine và bơ lên đỉnh điểm tại Mỹ với Đạo luật Oleomargarine năm 1886.
- Margarine hiện đại được phát triển từ mỡ động vật sang dầu thực vật và cải tiến kỹ thuật để phù hợp với người tiêu dùng.
- Gia đình Jurgens và Van den Bergh đóng vai trò then chốt trong ngành công nghiệp margarine châu Âu và sự ra đời tập đoàn Unilever.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.








