Thời gian cấp phép khai thác ngày càng kéo dài trên toàn cầu

Một nghiên cứu của S&P Global Market Intelligence chỉ ra rằng khoảng cách thời gian giữa việc phát hiện mỏ khoáng sản và khi bắt đầu giai đoạn sản xuất đã tăng lên đáng kể trên phạm vi toàn thế giới. Nghiên cứu khảo sát 232 dự án khai khoáng chưa khởi động dù đã hoàn tất các nghiên cứu khả thi và cho thấy thời gian chờ đợi này hiện gần 30 năm, đúng bằng 5 lần so với những năm 1990.

Điều đặc biệt là nguyên nhân cản trở không phải do điều kiện địa chất phức tạp hay khó khăn về vốn đầu tư, mà chủ yếu liên quan đến sự trì hoãn trong thủ tục cấp phép khai thác. Sự chậm trễ kéo dài này là vấn đề chung và phổ biến ở nhiều quốc gia, đồng thời được xác định là nguyên nhân chính khiến các mỏ dự kiến khai thác vào năm 2026 bị hoãn lại.

Các nước lớn áp dụng cải cách nhằm giảm thời gian cấp phép

Trước tình hình này, nhiều quốc gia trọng điểm trong ngành khoáng sản đã thực hiện các cải cách về mặt pháp lý trong vòng 4 năm qua nhằm đẩy nhanh tiến độ. Argentina, ví dụ, đã giới thiệu năm 2024 chính sách gọi là "Régimen de Incentivo para Grandes Inversiones" (RIGI).

Advertisement300 × 250

Đây là cơ chế chuẩn hóa quy trình cấp phép phức tạp, tập trung việc đánh giá kỹ thuật và đặt ra thời hạn xử lý nghiêm ngặt cho các cơ quan nhà nước, đồng thời cung cấp các ưu đãi tài chính cho dự án mới.

Australia vào năm 2025 đã gỡ bỏ mô hình xem xét kép liên bang và bang, thay thế bằng một kênh duy nhất, trong đó các hệ thống bang được chứng nhận thực thi thay mặt chính phủ liên bang đánh giá dự án. Canada năm 2024 cắt giảm phạm vi đánh giá tác động môi trường liên bang để tránh trùng lặp với các tỉnh bang. Chile năm nay thông qua Luật "Permisología" nhằm rút ngắn thời gian xử lý giấy phép từ 30% đến 70% bằng cách gộp 380 loại giấy phép khác nhau vào một cổng trực tuyến duy nhất. Liên minh châu Âu ban hành Luật Nguyên vật liệu Quan trọng (2024) quy định các dự án khai thác phải được phê duyệt trong vòng 27 tháng. Saudi Arabia cũng đã thành lập cơ quan cấp phép thống nhất với thời hạn phê duyệt từ 30 đến 90 ngày. Mỹ mở rộng chương trình FAST-41 dành cho các dự án khoáng sản quan trọng từ 2025 nhằm đơn giản hóa thủ tục cấp phép.

Hạn chế của chính sách RIGI tại Argentina và thách thức từ cấp tỉnh

Dù đã có những động thái cải cách, báo cáo lưu ý rằng không một chính sách nào có thể giải quyết triệt để một yếu tố then chốt quyết định sự thành bại của dự án là "giấy phép xã hội" – sự đồng thuận và chấp nhận của cộng đồng địa phương và các nhóm dân tộc thiểu số.

Tại Argentina, dù RIGI tập trung cấp phép và ổn định thuế quốc gia trong 30 năm, các giấy phép cấp môi trường, khai khoáng, quản lý nước và xử lý chất thải vẫn do các tỉnh quản lý. Điều này tạo ra sự chồng chéo trong việc phê duyệt, nhiều tỉnh có các yêu cầu nội địa hóa và quy trình hành chính phức tạp, làm phát sinh căng thẳng và trì hoãn dự án. Đây là thách thức khó giải quyết trong bối cảnh các tỉnh có quyền hạn lớn và phản đối từ cộng đồng địa phương vẫn duy trì áp lực lớn.

So với Australia hay Canada, dù cũng có cấu trúc phân quyền tương tự giữa liên bang và bang/tỉnh, Argentina chưa điều chỉnh để hợp nhất hoặc phân chia rõ vai trò trong cấp phép. Điều này khiến RIGI chỉ là bước đầu trong cải cách mà chưa thể tháo gỡ hoàn toàn nút thắt hành chính ở cấp tỉnh, làm giảm tính cạnh tranh và ảnh hưởng tiến độ khai khoáng của Argentina so với các quốc gia khác.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Thời gian cấp phép khai thác mỏ đã tăng gấp 5 lần so với những năm 1990, hiện gần 30 năm tại nhiều nơi.
  • Nguyên nhân chính gây chậm trễ là thủ tục cấp phép khai thác, chứ không phải vấn đề địa chất hay tài chính.
  • Argentina áp dụng RIGI năm 2024 nhằm đơn giản hóa quy trình và tạo ưu đãi cho dự án khai khoáng mới.
  • Cấp phép môi trường và khai thác ở Argentina vẫn do cấp tỉnh quản lý, gây ra chồng chéo và trì hoãn.
  • Một số quốc gia như Australia, Canada đã thành công trong cải cách hợp nhất cấp phép giúp rút ngắn thời gian duyệt dự án.

Đăng ký bản tin QMVN