Người nghèo chịu tác động nặng nhất
Ông Muhamad Yasin, 63 tuổi, nhân viên trông xe ở trung tâm Jakarta, cho biết đã phải cắt giảm bữa ăn vì giá cả leo thang: một suất cơm với đậu tempeh và đậu phụ trước đây giá 7.000 – 8.000 rupiah, nay đã lên 15.000 rupiah, trong khi thu nhập của ông chỉ 200.000 – 300.000 rupiah mỗi tuần.
Người tiêu dùng nghèo nhất thế giới đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi giá lương thực tăng mạnh ở các nước thu nhập thấp và trung bình tại Trung Đông, Bắc Phi và châu Á, nơi lương thực chiếm tỷ trọng lớn trong chi tiêu hộ gia đình.
Theo Ngân hàng Thế giới, giá lương thực trong quý III tăng nhanh hơn lạm phát chung ở 22% trong 150 quốc gia được phân tích, tăng từ 14% của quý trước.
Bức tranh giá cả leo thang
Giá nhiều mặt hàng thiết yếu đã tăng mạnh:
- Giá gạo ở Indonesia lên mức kỷ lục; giá dầu thực vật nước này tăng 7% dù đây là nhà sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới.
- Ở Ai Cập, giá một ổ bánh mì lớn không được trợ giá tăng từ 4 lên khoảng 5 bảng Ai Cập kể từ tháng 7; giá dầu ăn ở UAE tăng khoảng 40%.
- Ở Ấn Độ, giá đường lên mức cao kỷ lục do mùa gió mùa yếu nhất trong hơn một thập kỷ; giá đường, hành và đậu tăng hơn 10% trong tháng 9 so với tháng trước.
Rủi ro bất ổn xã hội gia tăng, và các nước cung ứng chủ chốt có thể áp lệnh cấm xuất khẩu, khiến tình trạng thiếu hụt thêm trầm trọng.
Nhiều cú sốc nguồn cung
Các cuộc tấn công vào hạ tầng ngũ cốc ở Biển Đen làm gián đoạn xuất khẩu lúa mì, buộc Ai Cập và Indonesia tìm nguồn thay thế; bất ổn ở Biển Đỏ khiến tàu phải đi đường vòng quanh châu Phi tốn kém hơn. Cuộc chiến Mỹ – Israel với Iran đẩy giá nhiên liệu tăng và gián đoạn xuất khẩu phân bón qua eo biển Hormuz, trong khi thời tiết khô hạn do El Nino làm giảm sản lượng ở Ấn Độ và Đông Nam Á.
“Chúng ta sẽ thấy tác động lớn hơn vào cuối năm nay, đầu năm sau và có thể suốt cả năm sau.” — Maximo Torero, chuyên gia kinh tế trưởng FAO
Giá lúa mì đã tăng hơn 30% trong năm 2026, giá gạo ở các nước xuất khẩu chủ chốt châu Á tăng 10 – 13%, còn cước vận tải trên một số tuyến chính tăng khoảng 50%.
Áp lực còn ở phía trước
Các nước nhập khẩu lớn ở Trung Đông và châu Phi, vốn tạm ngừng mua nhờ mùa màng trong nước bội thu, nay cần quay lại thị trường thế giới, có thể tạo ra làn sóng nhu cầu mới. Ông Torero cảnh báo lớp đệm từ dự trữ ngũ cốc kỷ lục đang mỏng dần.
Các doanh nghiệp chế biến thực phẩm phải gia hạn hợp đồng mua nguyên liệu với giá cao hơn, trong khi đồng nội tệ yếu càng khuếch đại chi phí. Nhập khẩu lúa mì của Indonesia trong tháng 9 giảm 41% so với cùng kỳ. Theo chuyên gia Alexander Karavaytsev của Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế, rủi ro giá tăng mạnh hơn là rất đáng kể.
