Bối cảnh chiến tranh và bước chuyển mình của Ukraine
Cuộc xung đột quân sự ở Ukraine trải qua giai đoạn có nhiều bất định khi các tuyến đầu ít thay đổi rõ rệt. Nga vẫn tiến hành các đòn tấn công tên lửa đều đặn vào các mục tiêu quan trọng, trong đó có thủ đô Kyiv, trong khi phía Ukraine cũng đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào các nhà máy lọc dầu Nga và các khu vực xa như Siberia. Giới chức Ukraine khẳng định tình hình đang dần nghiêng về phía họ, song phía Kremlin vẫn giữ quan điểm có thể chiến thắng trong cuộc chiến kéo dài và hao mòn.
Trong bối cảnh này, Ukraine đã đạt được một chiến thắng khác quan trọng hơn nhiều: sự chuyển đổi từ nước nhận viện trợ sang đối tác cung cấp công nghệ - vũ khí quốc phòng được nhiều quốc gia giàu mạnh trên thế giới, trong đó có Mỹ, tin tưởng và lựa chọn hợp tác. Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb nhận định rằng Ukraine cần NATO, nhưng NATO cũng cần Ukraine như nhau, minh chứng cho vị thế ngày càng tăng của Ukraine trong cộng đồng quốc phòng toàn cầu.
Phát triển công nghiệp quốc phòng nội địa từ garage đến quy mô toàn cầu
Khi chiến tranh bùng nổ, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã kêu gọi cộng đồng quốc tế hỗ trợ và vận động người dân trong nước tự thiết kế, chế tạo vũ khí sơ khai để phục vụ kháng chiến. Ban đầu, đất nước này chủ yếu dựa vào viện trợ vũ khí từ Mỹ, các thiết bị bay không người lái Bayraktar của Thổ Nhĩ Kỳ, cùng các sản phẩm đơn giản do người dân tự chế. Tuy nhiên, sau hơn bốn năm, nguồn viện trợ truyền thống có dấu hiệu cạn kiệt, đồng thời công nghệ quốc phòng Ukraine đã đạt độ tinh vi cao, thay thế thiết bị ngoại nhập bằng sản phẩm nội địa hiệu quả hơn.
Ngày nay, ngành công nghiệp quốc phòng của Ukraine ước tính đạt quy mô 7 tỷ USD, với công suất sản xuất hàng năm ước tính lên tới 55 tỷ USD, cung cấp thị trường toàn cầu. Một số sản phẩm chủ lực gồm có tên lửa hành trình FP-5 Flamingo với tầm bắn vượt 1.800 dặm; hàng chục nghìn thiết bị robot chuyên dụng cho hậu cần và tác chiến, nhiều loại còn được dùng trong tác chiến trực tiếp như giữ khu vực, bắn vào đối phương và bắt giữ tù binh; các thiết bị drone triển khai từ tàu không người lái có khả năng đánh chặn và phá hủy drone Shahed của Nga; cùng hệ thống tác chiến điện tử Lima chuyên đánh lừa tín hiệu dẫn đường vệ tinh, làm lệch hướng tên lửa địch.
Ảnh hưởng của cuộc chiến tranh Iran và mở rộng hợp tác quốc phòng với các nước vùng Vịnh
Cuộc chiến Mỹ - Israel chống lại Iran trong khu vực Trung Đông đã khiến sự chú ý toàn cầu hơi phân tán khỏi xung đột Nga-Ukraine, nhưng lại tạo cơ hội cho Ukraine chứng minh sự hữu ích của các hệ thống đánh chặn drone chi phí thấp. Các quốc gia vùng Vịnh và một số căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực này thể hiện sự yếu kém khi đối phó với các cuộc tấn công drone và tên lửa của Iran.
Điểm mạnh Ukraine cung cấp nằm ở khả năng phòng thủ không đối xứng hiệu quả về chi phí. Ngoài các hệ thống tên lửa THAAD và Patriot của Mỹ thường dùng để chống các tên lửa lớn, Ukraine phát triển các hệ thống đánh chặn drone hiện đại nhưng có chi phí vận hành thấp hơn nhiều. So sánh được ví như giải đua giữa Ferrari (dòng tên lửa đắt đỏ) và Ford (các hệ thống của Ukraine), trong đó Ukraine cung cấp 'Ford' vận hành hiệu quả đối với các thiết bị drone nhỏ gọn, giá rẻ của Iran.
Nhờ công nghệ này, trong vài tháng gần đây, Tổng thống Zelensky đã ký kết các hợp đồng xuất khẩu quốc phòng với Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Qatar - những đối tác truyền thống vốn ưa dùng vũ khí Mỹ. Sau vụ tấn công bằng drone Iran khiến 6 binh sĩ Mỹ thiệt mạng tại Kuwait tháng 3 vừa qua, chính quyền Donald Trump cũng đã chuyển hướng nhờ Ukraine giúp đỡ. Ukraine đã triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa Sky Map tại căn cứ không quân Hoàng tử Sultan của Saudi Arabia với hơn 2.000 lính Mỹ hiện diện. Bộ trưởng Lục quân Mỹ Dan Driscoll cũng cho biết đang thúc đẩy phát triển các thiết bị đánh chặn tầm thấp cơ động và tiết kiệm chi phí dựa trên kinh nghiệm chiến tranh Ukraine và Iran.
Ukraine: NATO không nhận, nhưng vẫn là đối tác chiến lược toàn cầu
Mặc dù đường vào NATO chưa rõ lối, Ukraine đang tiếp tục xuất khẩu vũ khí và chia sẻ kinh nghiệm quân sự với nhiều quốc gia trong liên minh. Trong cuộc tập trận NATO tại đảo Gotland (Thụy Điển) tháng 5, các đội drone Ukraine đã vượt trội so với lực lượng Thụy Điển và cảnh báo NATO về sự thiếu chuẩn bị đối với các cuộc chiến tranh drone hiện đại.
Ukraine đã thiết lập mười trung tâm xuất khẩu vũ khí trên toàn châu Âu, ký kết nhiều thỏa thuận về hợp tác sản xuất drone và tích hợp công nghệ chiến trường với Liên minh châu Âu và các quốc gia như Ba Lan, Đức, Na Uy, Đan Mạch, cũng như các nước vùng Baltic. Nhật Bản cũng đang hợp tác với Ukraine qua công ty Terra Drone để phát triển các hệ thống drone đánh chặn quy mô lớn hơn.
Một lá bài chiến lược cho tương lai Ukraine
Dù chiến thắng trước Nga chưa chắc đã đạt được, thành công trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng đem lại cho Ukraine lợi thế lâu dài và khả năng tồn tại vượt qua chiến tranh. Nếu chiến tranh kết thúc ngay ngày mai, Ukraine có thể mất diện tích lãnh thổ, nhưng đổi lại có các mối quan hệ đối tác quốc phòng chặt chẽ và những khoản đầu tư quan trọng, tạo động lực mới cho kinh tế an ninh của quốc gia.
Ngược lại, Nga sẽ phải đối mặt với khó khăn trước một nền kinh tế suy yếu trầm trọng, phụ thuộc nhiều vào thị trường dầu mỏ biến động và nguồn tài chính chiến tranh dần cạn kiệt. Vì vậy, có thể nói chiến thắng trong lĩnh vực quốc phòng và công nghệ là một chiến tích quan trọng mà Ukraine đã ghi được trong chiến tranh này. Đây không chỉ là lợi ích tài chính hay sức mạnh tấn công, mà còn là tài sản chiến lược vững bền dành cho tương lai đất nước.










