Một vùng biển trở thành tâm điểm chiến lược
Nếu eo biển Đài Loan vốn được chú ý vì các cuộc diễn tập quân sự, vùng nước mở về phía đông hòn đảo lại quan trọng vì kết nối với Thái Bình Dương. Các tàu qua lại khu vực này phục vụ thương mại và tiếp cận các tuyến đường biển ngoài khơi. Bởi vậy, một sự thay đổi nhỏ trong cách lực lượng chấp pháp tiếp cận tàu thuyền cũng có thể kéo theo hệ quả lớn hơn phạm vi một chuyến tuần tra.
Theo Reuters, Trung Quốc bắt đầu duy trì các chuyến tuần tra tuần duyên thường xuyên ở khu vực phía đông từ tháng 6/2026. Đài Bắc lo ngại hoạt động kéo dài có thể giúp Bắc Kinh xây dựng một hình ảnh hiện diện thường trực, đồng thời thử phản ứng của lực lượng bảo vệ bờ biển Đài Loan và các đối tác quốc tế. Mục đích phong tỏa hiện là nhận định của quan chức Đài Loan, chưa phải một chiến dịch phong tỏa đã diễn ra.
Từ chấp pháp trên biển đến tranh chấp quyền tài phán
Phát biểu tại diễn đàn ở Đài Bắc, Randall Schriver nhận xét tàu tuần duyên mang dáng vẻ lực lượng dân sự nhưng nhiệm vụ chấp pháp của chúng có thể được dùng để củng cố yêu sách chính trị. Ông coi đây là một phần của hoạt động gây sức ép bằng pháp lý, chính trị và thông tin, thay vì chỉ là câu chuyện về số lượng tàu được triển khai.
“Đây là sự mở rộng của chiến tranh pháp lý, chính trị và thông tin. Điều này gây bất ổn nghiêm trọng nếu họ tiếp tục đưa vai trò thực thi pháp luật ấy vào hoạt động thực tế.” — Randall Schriver
Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng vùng biển liên quan thuộc Trung Quốc và các hoạt động tại đây là chính đáng, hợp pháp. Joseph Wu, Tổng thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Đài Loan, bác bỏ cơ sở pháp lý cho những tuyên bố ấy đối với vùng nước phía đông hòn đảo. Hai bên vì thế không chỉ tranh cãi về hành vi của tàu trên biển, mà còn về ai có quyền đưa ra mệnh lệnh và kiểm tra tàu thuyền.
Các dấu hiệu gây sức ép tích lũy
Những diễn biến trong mùa hè cho thấy vì sao Đài Bắc quan tâm đến tính liên tục của các đợt tuần tra. Reuters dẫn số liệu của lực lượng tuần duyên Đài Loan cho biết tháng 6 có 55 lượt ghi nhận tàu tuần duyên và tàu nghiên cứu Trung Quốc gần hòn đảo, tăng 83% so với tháng 5. Số liệu phản ánh tần suất hiện diện, nhưng tự nó không chứng minh một kế hoạch phong tỏa đã được quyết định.
Ngày 24/6, Mỹ, Anh, Pháp và Đức cùng bày tỏ lo ngại về hoạt động của Trung Quốc ngoài khơi phía đông Đài Loan, nhấn mạnh an toàn hàng hải và quyền tự do đi lại. Những phản ứng này cho thấy tranh chấp quyền tài phán có thể nhanh chóng trở thành vấn đề quốc tế nếu tác động tới tàu thương mại và chuỗi cung ứng.
Vũ khí Mỹ và bài toán ngoại giao
Một biến số khác nằm ở Washington. Theo Reuters, Tổng thống Donald Trump chưa thông qua gói vũ khí mới trị giá khoảng 14 tỷ USD dành cho Đài Loan. Ông từng nói việc bán vũ khí có thể là quân bài đàm phán trong quan hệ với Chủ tịch Trung Quốc Xi Jinping. Trước đó, vào tháng 12/2025, chính quyền Mỹ đã chấp thuận một gói khoảng 11 tỷ USD.
Schriver nhận định có thể phải sang năm 2027 mới có tiến triển với gói đang chờ, khi lịch tiếp xúc cấp cao Mỹ - Trung vẫn ảnh hưởng tới quyết định chính trị. Ông nêu khả năng chia nhỏ thương vụ hoặc điều chỉnh hình thức giao dịch giữa bán hàng thương mại trực tiếp và bán hàng quân sự đối ngoại. Đó là đánh giá về những con đường có thể xảy ra, không phải thông báo rằng Washington đã chốt một phương án.
Đối với người dân và doanh nghiệp trong khu vực, rủi ro không chỉ là một cuộc đụng độ lớn. Việc kiểm tra bất ngờ, diễn giải khác nhau về quyền đi lại hoặc sự cố giữa các tàu có thể làm tăng chi phí vận tải và sự bất định. Giảm thiểu nguy cơ vì thế đòi hỏi trao đổi rõ ràng, tránh tính toán sai và giữ không gian cho giải pháp hòa bình.
