Thông điệp từ Moscow và sự tôn trọng quyền tự quyết của Budapest
Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga (Rosatom) vừa chính thức lên tiếng về tương lai của dự án nhà máy điện hạt nhân Paks II tại Hungary – dự án năng lượng hạt nhân mang tính biểu tượng duy nhất của Nga còn lại bên trong lãnh thổ Liên minh châu Âu (EU). Người đứng đầu Rosatom, ông Alexei Likhachev, khẳng định tập đoàn tôn trọng tuyệt đối quyền chủ quyền của chính phủ Hungary trong việc định đoạt vận mệnh của dự án.
Tuy nhiên, lãnh đạo Rosatom bày tỏ mong muốn sâu sắc rằng đối tác Hungary sẽ tiếp tục đồng hành và tin tưởng giao phó vai trò tổng thầu thi công cho phía Nga. Tuyên bố xuất hiện trong bối cảnh các nguồn tin ngoại giao khẳng định Budapest đã bắt đầu liên hệ với các tập đoàn công nghệ năng lượng phương Tây để đánh giá khả năng thay thế nhà thầu Nga.
Hungary đang tiếp tục quá trình kiểm toán toàn diện dự án và sự bất định về quyết định cuối cùng vẫn đang chi phối; tuy nhiên Rosatom vẫn hy vọng vào một kết quả tích cực.
Những rạn nứt kỹ thuật và sức ép pháp lý từ phương Tây
Đại dự án mở rộng nhà máy điện hạt nhân Paks II, ban đầu trị giá khoảng 12,5 tỷ euro và được trao cho Rosatom từ năm 2014 không qua đấu thầu công khai, đang đối mặt với những thử thách sinh tử. Việc thi công liên tục bị đình trệ qua nhiều năm bởi các quy chuẩn cấp phép an toàn ngặt nghèo của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Hungary (OAH) cùng các phán quyết pháp lý bất lợi từ tòa án châu Âu liên quan đến trợ cấp nhà nước.
Thêm vào đó, những biến cố khí hậu khắc nghiệt gần đây – đặc biệt là đợt hạn hán làm cạn kiệt nguồn nước làm mát từ sông Danube – đã làm dấy lên những hoài nghi kỹ thuật về tính ổn định của các lò phản ứng nước nhẹ VVER-1200. Sức ép từ các lệnh trừng phạt thương mại gián tiếp của phương Tây nhắm vào các linh kiện phụ trợ khiến tiến độ dự án đứng trước nguy cơ vỡ vụn.
Hungary đang cân nhắc phương án thay thế Rosatom trong vai trò tổng thầu chính và đã bắt đầu tiến hành thăm dò các nhà cung cấp thay thế.
An ninh năng lượng giằng co giữa hai ngả đường chiến lược
Nhà máy điện hạt nhân Paks hiện đang đóng góp hơn một phần ba tổng sản lượng điện năng của Hungary, đóng vai trò nền tảng không thể thay thế trong cấu trúc an ninh năng lượng quốc gia. Bất kỳ sự thay đổi nào đối với nhà thầu chính cũng đòi hỏi Budapest phải đối mặt với các khoản bồi thường vi phạm hợp đồng khổng lồ cùng việc tái cấu trúc toàn bộ gói tín dụng trị giá 10 tỷ euro của Nga.
Cuộc tranh luận tại Budapest phản ánh thế giằng co sâu sắc giữa mong muốn duy trì nguồn năng lượng giá rẻ ổn định từ phương Đông và nỗ lực tái hòa nhập vào chính sách tự chủ năng lượng độc lập của phương Tây. Quyết định cuối cùng của chính phủ Hungary dự kiến sẽ được công bố vào đầu năm tới, định hình lại toàn bộ bàn cờ địa chính trị năng lượng tại Trung Âu.
Hungary tiếp tục coi trọng năng lượng hạt nhân như trụ cột an ninh quốc gia, nhưng câu hỏi về sự hiện diện của nhà thầu Nga đang tạo nên ngã rẽ lịch sử.
