Từ những đám cháy đến sức ép trên toàn hệ thống
Hai nguồn tin công nghiệp nói với Reuters rằng số nhà máy lọc dầu lớn tại Nga bị ảnh hưởng đã tăng từ chín vào giữa tuần trước lên 15 trong số 35 cơ sở được theo dõi. Khối lượng dầu thô chế biến hằng ngày giảm từ trên 700.000 tấn cuối tháng 10 xuống khoảng 400.000 tấn, tương đương xấp xỉ ba triệu thùng mỗi ngày. Đây là ước tính từ nguồn tin ngành, chưa phải số liệu được Moscow xác nhận; Bộ Năng lượng Nga không phản hồi đề nghị bình luận của Reuters.
Những địa điểm được nhắc tới gồm Ryazan, Yaroslavl, Kirishi và các cơ sở vùng Volga. Theo AP ngày 18/11, quân đội Ukraine còn thông báo đánh trúng bồn chứa tại nhà máy Ilsky và một đơn vị chế biến ở Afipsky thuộc vùng Krasnodar. Trong chiến tranh, thông tin về mức độ hư hại từ mỗi bên cần được kiểm chứng thận trọng. Dẫu vậy, chuỗi sự cố tại nhiều địa điểm cho thấy rủi ro không còn tập trung ở một nhà máy đơn lẻ.
Vì sao công suất danh nghĩa không phải sản lượng thực tế
Tổng công suất thiết kế của các nhà máy bị ảnh hưởng tương đương khoảng 500.000 tấn mỗi ngày, chiếm gần 54% công suất lọc dầu sơ cấp cả nước, theo Reuters. Nhưng “bị ảnh hưởng” không đồng nghĩa toàn bộ máy móc dừng chạy: một số dây chuyền giảm tải, những bộ phận khác vẫn có thể hoạt động, còn tiến độ sửa chữa khác nhau.
Vì vậy, tỷ lệ công suất bị đặt vào vùng rủi ro và tỷ lệ dầu thực tế không được xử lý phải được đọc như hai đại lượng riêng.
Sự khác biệt càng rõ khi nhìn vào thời gian. Reuters cho biết sản lượng xử lý trung bình của tháng 11 vẫn trên 500.000 tấn mỗi ngày, chỉ thấp hơn khoảng 5–10% so với tháng 9 và tháng 10, bởi các thiệt hại xảy ra dồn dập về cuối giai đoạn. Con số giảm 45% mô tả mức tụt giữa hai thời điểm; nó không phải kết luận rằng cả tháng 11 đã sụt 45%. Tách bạch các phép đo giúp tránh cả sự cường điệu lẫn đánh giá thấp mức độ rủi ro.
Nhiên liệu nội địa, xuất khẩu và tác động bên ngoài
Một nhà máy lọc dầu không chỉ tạo xăng và dầu diesel. Hoạt động của nó liên kết với kho chứa, đường ống, đường sắt, cảng biển, mạng lưới bán lẻ và ngân sách. Nếu công đoạn chế biến đình trệ, dầu thô có thể phải chuyển sang tồn kho hoặc tìm đường xuất khẩu khác, trong khi nhiên liệu thành phẩm khan hiếm tại một số địa phương. Reuters ghi nhận Nga đã gặp tình trạng thiếu nhiên liệu cục bộ và hạn chế năng lực xuất khẩu do các đợt tập kích cảng.
Tác động lên thị trường thế giới không nhất thiết là giá dầu thô sẽ tăng ngay. Khi lọc dầu chậm lại, xuất khẩu dầu thô có thể tăng trong một số hoàn cảnh, còn nguồn cung sản phẩm như diesel lại suy giảm. WSJ ngày 18/11 cũng ghi nhận nhận định của giới phân tích về khả năng dầu thô Nga xuất khẩu nhiều hơn vì năng lực chế biến bị hạn chế. Diễn biến cuối cùng phụ thuộc tồn kho, vận tải, lệnh hạn chế thương mại và công suất thay thế từ những nơi khác.
Vòng xoáy trả đũa và bài toán bảo vệ dân thường
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) từng phân tích rằng các đợt tấn công bằng nhiều làn UAV đã vượt qua một phần biện pháp bảo vệ thụ động tại các nhà máy Nga. Thiệt hại ở cơ sở chế biến chuyên biệt có thể làm thời gian khôi phục kéo dài hơn một vụ cháy kho thông thường. Trong hoàn cảnh chiến tranh, mức độ tổn thất còn chịu ảnh hưởng của khả năng tiếp cận linh kiện, kỹ sư, thiết bị dự phòng và an toàn cho đội sửa chữa.
Trong khi Kyiv tuyên bố nhằm vào nguồn lực phục vụ chiến tranh của Moscow, Nga tiếp tục tập kích lưới điện và hạ tầng dân sự Ukraine. Hai hướng tấn công khác nhau về mục tiêu cụ thể nhưng cùng làm gia tăng tính dễ tổn thương của hệ thống năng lượng và các cộng đồng sống quanh nó. Việc xác định một mục tiêu có hợp pháp theo luật nhân đạo quốc tế hay không đòi hỏi xem xét tính chất quân sự, tương xứng và biện pháp phòng ngừa, chứ không thể chỉ dựa vào tên gọi “cơ sở năng lượng”.














