Con số ₦210 nghìn tỷ gây tranh cãi và nguồn gốc hiểu nhầm
Thời gian qua, thông tin rằng ₦210 nghìn tỷ - gấp khoảng bốn lần ngân sách quốc gia Nigeria - bị thất thoát tại Công ty dầu khí quốc gia Nigeria (NNPC) đã lan truyền mạnh mẽ trên các phương tiện truyền thông và mạng xã hội. Đây là con số gây sốc, được nhiều người dùng để minh họa cho các công trình y tế chưa xây dựng hay tuyến đường chưa hoàn thành, trở thành một niềm tin khó lay chuyển dù không có giải thích rõ ràng. Tuy nhiên, bài phân tích của nhà quan sát Mahmud Nasir Jafar trên Premium Times chỉ ra rằng con số này là kết quả của việc cộng gộp các khoản nợ phải thu và nợ phải trả của NNPC mà không hiểu đúng cấu trúc tài chính và lịch sử giao dịch của doanh nghiệp này.
Bala Wunti, người tham gia phiên điều trần ở Thượng viện Nigeria, giải thích rằng con số này không xuất hiện trong Báo cáo tài chính kiểm toán năm 2023 của NNPC. Cụ thể, ₦210 nghìn tỷ được tạo ra bằng cách cộng hai khoản: ₦107 nghìn tỷ khoản phải thu (tiền người khác nợ công ty) và ₦103 nghìn tỷ khoản phải trả (tiền công ty nợ người khác). Cách tính này giống như việc cộng nợ khách hàng và nợ nhà cung cấp lại làm một và cho rằng đó là tiền bị mất. Với những người làm nghề kinh doanh, đây là sự nhầm lẫn về vị trí các khoản ghi trong sổ sách kế toán.
Cấu trúc vận hành phức tạp của NNPC và những hiểu nhầm tiếp theo
Theo Đạo luật ngành dầu khí, NNPC hiện vận hành hai tài khoản riêng biệt: tài khoản cổ đông (do NAPIMS, nay là NUIMS điều hành) và tài khoản thương mại (do trụ sở chính quản lý). Vì NUIMS vẫn là công ty con của NNPC nên tất cả các giao dịch thu chi của NUIMS đều phải được phản ánh trên tài khoản chính. Người ngoài nếu chỉ nhìn vào các con số một cách đơn lẻ có thể nghi ngờ việc trùng lặp hoặc che giấu, song hệ thống này ở nội bộ lại là tiêu chuẩn về hợp nhất số liệu kế toán. Sự khác biệt trong cách tiếp cận này chính là khoảng cách giữa một vụ bê bối quốc gia và một ghi chú kế toán bình thường.
Phản hồi từ Thượng viện và vấn đề chưa được giải quyết
Ủy ban của Thượng viện do Thượng nghị sĩ Ibrahim Dankwambo chủ trì cũng đã có những phát biểu cẩn trọng hơn so với những tiêu đề giật gân trên báo chí. Ông nhấn mạnh rằng ủy ban không từng khẳng định số tiền trên bị mất mà chỉ bày tỏ quan ngại về những khoản chưa được làm rõ hoặc giải trình thỏa đáng.
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy tiền đã biến mất khỏi tài khoản của công ty. Việc nhầm lẫn giữa các thuật ngữ tài chính như "không được giải trình", "phải thu", "phải trả", "khoản nợ tồn đọng" và "mất tiền" đã góp phần gây hoang mang trong dư luận.
Điểm đáng chú ý nhất trong vụ việc này không phải là số tiền mà chính là sự thiếu phối hợp trong các cơ quan công quyền. Ông Wunti thừa nhận việc các cơ quan hữu quan chưa có những cuộc họp sâu sát để cùng so sánh, đối chiếu tài liệu và số liệu kế toán. Một sự khác biệt lớn như vậy đáng lẽ không thể đưa lên bàn nghị sự quốc gia hay trang nhất báo chí mà chưa được giải quyết kỹ càng ở cấp ngành thông qua các cuộc đối chất nội bộ giữa kiểm toán viên và cán bộ kế toán.
Bài học từ lịch sử và yêu cầu minh bạch trong quản lý nhà nước
Người dân Nigeria từng trải qua vụ việc tương tự vào khoảng 10 năm trước khi cựu Thống đốc Ngân hàng Trung ương Sanusi Lamido Sanusi cáo buộc mất 20 tỷ USD trong kho bạc NNPC. Khi đó, Thượng viện cũng đã gọi ông Sanusi đến để làm rõ, nhưng các bằng chứng không xác thực được con số đó theo cách đã công bố. Kết quả là cảm giác về thất thoát lớn vẫn còn, nhưng không có kết luận rõ ràng nào được đưa ra, và các cuộc thanh tra sau đó cũng không giải quyết được vấn đề, khiến dư luận tiếp tục hoài nghi và cảnh giác từng đồng tiền thu được từ dầu khí.
Tác giả Mahmud Nasir Jafar nhấn mạnh vai trò cần thiết của chức năng giám sát của Thượng viện trong việc kiểm tra tài chính công, đặc biệt là với nguồn thu dầu khí quan trọng của quốc gia. Tuy nhiên, những cuộc giám sát nếu chỉ tạo nên phản ứng truyền thông rầm rộ mà thiếu minh bạch và giải thích sâu sắc sẽ làm suy giảm giá trị của các phát hiện chính thức trong tương lai, khiến người dân trở nên thờ ơ với những bất thường thực sự.
Bài học về cách tiếp cận số liệu và tầm quan trọng của sự minh bạch
Nigeria gặp vấn đề lớn với cách hiểu và truyền tải thông tin về tài chính công. Việc đưa ra những con số lớn lao mà không có lời giải thích rõ ràng hoặc sự phối hợp giữa các cơ quan khiến công chúng rơi vào tình trạng hoang mang và nghi ngờ. Câu chuyện tại phiên điều trần của ông Wunti thể hiện một cách tiếp cận khác biệt, khi ông kiên nhẫn giải thích từng phần trong số liệu tài chính, cấu trúc chi tiết của công ty dầu khí, giúp người không chuyên cũng có thể hiểu được. Đây là minh chứng cho giá trị của trí nhớ thể chế và sự minh bạch trong quản lý nhà nước.
Ông nhấn mạnh trong môi trường công chúng ấy, con số không giải thích được sẽ trở thành một ký hiệu trống rỗng. Các nhà lãnh đạo và chuyên gia cần biết cách đối thoại, làm rõ, và hòa giải các con số trước khi công bố ra dư luận, tránh tạo nên các cuộc tranh cãi không cần thiết. Nigeria đang thiếu những người giải thích số liệu thấu đáo và sẵn sàng đứng trước công chúng để làm việc này, điều mà chỉ có những người có hiểu biết sâu về ngành và tâm huyết mới có thể làm được.
Qua đó, bài viết kêu gọi sự hợp tác nhiều hơn giữa các cơ quan kiểm toán và kế toán, minh bạch hơn trong việc giải trình tài chính công, đặc biệt trong lĩnh vực dầu khí nhạy cảm, nhằm tạo dựng niềm tin trong nhân dân và tránh lặp lại các vụ bê bối tương tự gây tổn thất về kinh tế và uy tín quốc gia.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Số liệu ₦210 nghìn tỷ được hiểu sai do cộng gộp khoản phải thu và phải trả mà không hiểu cấu trúc tài chính NNPC.
- Thượng viện Nigeria không khẳng định tiền mất mà quan ngại khoản chưa giải trình rõ.
- Sự thiếu phối hợp giữa các cơ quan liên quan khiến thông tin chưa được kiểm chứng kỹ trước khi công bố.
- Bài học từ vụ mất 20 tỷ USD cách đây 10 năm vẫn chưa được rút ra.
- Cần minh bạch và giáo dục công chúng về tài chính công để tránh hiểu lầm và hoang mang.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.







