Dự luật sửa đổi luật bản quyền của Indonesia trong thời đại AI
Indonesia đang thúc đẩy việc sửa đổi luật bản quyền năm 2014 nhằm điều chỉnh cách thức trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng kỹ thuật số sử dụng các tác phẩm có bản quyền như tin tức, hình ảnh và phần mềm. Dự luật này, được Hạ viện Indonesia hoàn thiện và dự kiến tiếp tục thảo luận sau kỳ nghỉ vào ngày 13/8, đề xuất quyền bảo hộ bản quyền cho các tác phẩm hỗ trợ AI khi đáp ứng các tiêu chí về sự tham gia của con người, dù không quy định cụ thể mức độ tham gia cần thiết.
Các điều khoản trong dự luật cấm việc AI sao chép “phong cách đặc trưng” của cá nhân và bắt buộc phải công khai việc sử dụng AI trong các nội dung do máy tạo ra. Ngoài ra, các nền tảng công nghệ có trách nhiệm trả tiền đền bù khi khai thác nội dung tin tức, bao gồm việc tổng hợp, đăng lại, xem trước liên kết hoặc sử dụng cho việc đào tạo AI. Các khoản thanh toán này sẽ được chuyển qua các tổ chức quản lý tập thể do nhà nước giám sát để phân phối đến các nhà xuất bản.
Đáp ứng các thách thức trong ngành truyền thông
Luật sửa đổi không chỉ áp dụng cho tin tức mà còn mở rộng đối với nhiều hình thức nội dung khác như phim ảnh, chương trình máy tính, trò chơi điện tử và nhiếp ảnh. Đồng thời, dự luật cũng mở rộng phạm vi sử dụng hợp pháp, cho phép khai thác tác phẩm có bản quyền trong đào tạo AI phục vụ mục đích giáo dục và nghiên cứu song song với các quyền sử dụng trong báo chí, phê bình và bình luận.
Hermansyah Siregar, Tổng giám đốc Sở sở hữu trí tuệ thuộc Bộ Tư pháp Indonesia, nhận định các thách thức như việc thu thập dữ liệu tự động, tổng hợp tin tức và sử dụng tác phẩm bản quyền cho đào tạo AI là vấn đề toàn cầu. Indonesia tham khảo các mô hình từ Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ, đồng thời cân nhắc phát triển một hệ thống phù hợp với đặc thù ngành báo chí và luật pháp quốc gia.
Lợi ích cho các nhà xuất bản Indonesia
Đối với các nhà xuất bản trong nước, dự luật được xem như một bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ tác phẩm báo chí, đồng thời thiết lập cơ sở pháp lý yêu cầu bồi thường hợp lý khi nội dung bị khai thác trái phép. Wahyu Dhyatmika, CEO Tempo Digital kiêm Chủ tịch Hiệp hội Truyền thông Mạng Indonesia (AMSI), nhấn mạnh việc các nền tảng sử dụng công cụ AI tự động thu thập tin tức mà không có sự đồng ý hay thỏa thuận bồi thường khiến các hãng tin chịu tổn thất kép về doanh thu và chi phí hạ tầng máy chủ.
Người đứng đầu AMSI cho biết, các trang tin lớn nhất Indonesia đã mất khoảng 40% lượt truy cập từ tháng 9/2024 đến 11/2025 do sự gia tăng của các tóm tắt AI trên các công cụ tìm kiếm. Nếu được thông qua, quy định về bản quyền mới sẽ là mốc son xác nhận tác phẩm báo chí được bảo vệ, cấm sử dụng trái phép và yêu cầu thanh toán công bằng.
Những lo ngại và phản ứng từ các bên liên quan
Bên cạnh hỗ trợ, một số quan ngại về ảnh hưởng của AI được đặt ra, chẳng hạn như việc lựa chọn thông tin có thể bỏ qua các cộng đồng bản địa trong các chủ đề nhạy cảm xuất hiện trong báo chí. Yulia Sri Perdani, Giám đốc hợp tác tại dự án tin tức số độc lập Project Multatuli, cho rằng điều này rất khó kiểm soát và cần được cân nhắc kỹ.
Trong khi đó, Google cảnh báo rằng các thay đổi sâu rộng trong luật bản quyền có thể làm suy giảm đà phát triển công nghệ số của Indonesia. Google lo ngại các quy định quá cứng nhắc không những làm tổn thương các nhà sáng tạo nội dung trong nước mà còn gây cản trở đổi mới và khiến Indonesia trở thành trường hợp ngoại lệ trên thế giới, làm giảm sức hút đầu tư cho tương lai số. Google cho biết đã có các thỏa thuận thương mại với hơn 30 nhà xuất bản địa phương và cho phép các website lựa chọn không tham gia tóm tắt AI trên công cụ tìm kiếm của họ.
Vấn đề định nghĩa và hoàn thiện khung pháp lý
Luật sư Ari Juliano Gema tại Jakarta nhận xét dự luật thiếu định nghĩa rõ ràng, có thể gây khó khăn trong phân biệt các hoạt động AI thương mại và phi thương mại, cũng như xác định tiêu chí bảo hộ bản quyền cho tác phẩm AI hỗ trợ. Ông nhấn mạnh cần có cơ chế thử nghiệm cụ thể để tránh sự mơ hồ trong thực tiễn áp dụng.
Ông đề xuất các tác phẩm do AI tạo nên nên được bảo hộ bản quyền khi mang dấu ấn cá nhân độc đáo của tác giả hoặc có sự tham gia sửa chữa, hiệu đính của họ. Ngoài ra, việc mở rộng phạm vi luật bao gồm khai thác dữ liệu và văn bản (text and data mining) sẽ giúp tạo nên bộ khung pháp luật dễ thích ứng với những tiến bộ công nghệ trong tương lai.
Việc thành lập các tổ chức quản lý tập thể chuyên biệt cho các lĩnh vực như âm nhạc, văn học và báo chí sẽ giúp những tác giả nhỏ có vị thế thương lượng tốt hơn khi làm việc với các đại gia công nghệ như Google hay Meta.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Indonesia sửa đổi luật bản quyền để điều chỉnh quyền lợi liên quan tới trí tuệ nhân tạo và nền tảng số.
- Dự luật quy định chỉ những tác phẩm AI có sự tham gia của con người mới được bảo hộ bản quyền.
- Các nền tảng kỹ thuật số phải bồi thường cho nhà xuất bản khi sử dụng tin tức để đào tạo AI hoặc tổng hợp lại nội dung.
- Google cảnh báo các quy định quá cứng nhắc có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển công nghệ số của Indonesia.
- Luật sư đề nghị bổ sung định nghĩa và mở rộng phạm vi luật để phù hợp với tương lai công nghệ.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.







