Sáng kiến AI Spark thúc đẩy trí tuệ nhân tạo Mỹ tại Đông Nam Á
Vào ngày 22/7, chính quyền Washington công bố sáng kiến AI Spark, một chương trình hỗ trợ xuất khẩu công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) của Mỹ vào ngành dịch vụ công và hạ tầng số tại các nước Đông Nam Á. Thông báo này được đưa ra trong bối cảnh Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thăm Manila và tham dự cuộc họp các bộ trưởng Ngoại giao ASEAN, đồng thời Mỹ công bố các khoản đầu tư chiến lược trị giá 2,5 tỷ USD vào khu vực.
Đại sứ Mỹ tại Đông Nam Á, Kevin Kim, cho biết AI Spark sẽ cung cấp tài chính và hỗ trợ kỹ thuật cho các chính phủ Đông Nam Á có nguyện vọng sử dụng hệ thống AI của Mỹ trong các ứng dụng phục vụ công tác công, nhằm thúc đẩy công nghệ tiên tiến trong khu vực, nhất là ở những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu.
Đặt AI Spark trong khuôn khổ chiến lược kỹ thuật số Pax Silica
AI Spark là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của Mỹ mang tên Pax Silica, tập trung vào đa dạng hóa nguồn cung cấp chip bán dẫn, khoáng sản quan trọng và các thành phần công nghệ nền tảng khác. Sáng kiến này phản ánh nỗ lực của Washington nhằm tích hợp hệ sinh thái AI của Mỹ sâu hơn vào cơ sở hạ tầng số và quy trình vận hành của các đồng minh và đối tác tại Đông Nam Á.
Đối đầu mô hình AI Mỹ – Trung tại Đông Nam Á
Trong khi đó, các nhà chức trách kỹ thuật số ASEAN đã bày tỏ mong muốn tăng cường hợp tác với Trung Quốc về lĩnh vực AI ngay từ đầu năm 2023. Các mô hình AI mở (open-weight) của Trung Quốc như DeepSeek, Qwen và Kimi đang được nhiều quốc gia châu Á đón nhận nhờ khả năng cho phép tải xuống, tùy biến và vận hành trên cơ sở hạ tầng nội địa của từng nước, tạo ra sự linh hoạt mà các mô hình khép kín của Mỹ khó có thể cạnh tranh.
Theo ông Karryl Kim Trajano, nhà nghiên cứu tại trường S Rajaratnam, Đại học Công nghệ Nanyang, sự cạnh tranh công nghệ không chỉ nằm ở việc cung cấp từng thành phần mà còn là toàn bộ "ngăn xếp AI" gồm cơ sở hạ tầng, điện toán đám mây, mô hình AI, ứng dụng và các tiêu chuẩn quản lý. Ông đánh giá Mỹ đang hướng đến việc nhúng hệ sinh thái của mình vào chuỗi hạ tầng số của các đối tác quốc tế thay vì chỉ cung cấp đầu vào thông thường.
Phân tích từ Mark Manantan, nhà nghiên cứu tại Trung tâm An ninh Toàn cầu La Trobe, cho thấy sáng kiến AI Spark muốn gắn liền mô hình AI Mỹ vào hoạt động kinh doanh và hành chính của các chính phủ Đông Nam Á thay vì đơn thuần cung cấp công nghệ qua các chuỗi cung ứng. Ông nhấn mạnh tính chất chiến lược của việc hợp tác sâu với khu vực công hơn là đơn thuần tập trung vào yếu tố kỹ thuật.
Đơn giản hóa lựa chọn công nghệ với mô hình "hai tầng" tại Đông Nam Á
Ông Manantan cũng chỉ ra rằng các quốc gia Đông Nam Á có thể vận hành mô hình ‘‘hai tầng’’ (dual-stack), phối hợp kết hợp giữa cơ sở hạ tầng Mỹ và các mô hình mở của Trung Quốc dựa trên từng mục đích sử dụng riêng biệt. Điều này giúp tránh việc phải lựa chọn tuyệt đối giữa Mỹ và Trung Quốc như nhiều người lo ngại.
Việc áp dụng đồng thời công nghệ Mỹ và Trung Quốc trong khu vực làm giảm sự phụ thuộc đơn lẻ vào một nhà cung cấp, đồng thời cho phép các nước bảo vệ chủ quyền trong lĩnh vực công nghệ số. Theo đó, AI Spark sẽ trở thành một phần trong bức tranh rộng lớn hơn của công nghệ AI Đông Nam Á mà không cần phải chuyển hướng hoàn toàn sang hệ sinh thái Mỹ.
Thách thức và cơ hội đối với AI Spark trong khu vực
Chuyên gia Alvin Camba từ Hội đồng Đại Tây Dương nhận định các mô hình AI của Trung Quốc hiện được đánh giá là có chi phí hiệu quả hơn so với các đối thủ Mỹ tại Đông Nam Á. AI Spark muốn làm cho sản phẩm AI Mỹ trở nên vừa túi tiền và có khả năng thích ứng cao hơn, tuy nhiên thành công của chương trình phụ thuộc lớn vào quyết tâm cũng như mức đầu tư từ Quốc hội và chính quyền Mỹ.
Giai đoạn khởi đầu của AI Spark có thể giới hạn quy mô tại các đồng minh thân cận như Philippines và Singapore trước khi mở rộng phạm vi triển khai ra toàn khu vực. Mỹ cũng cân nhắc hỗ trợ tài chính nhằm cạnh tranh với các nhà cung cấp Trung Quốc đã phát triển hạ tầng viễn thông và điện toán đám mây ở Malaysia, Việt Nam, Thái Lan và Indonesia, đồng thời khuyến khích các nước này chuyển sang sử dụng công nghệ của Mỹ.
Cân bằng phát triển AI và chủ quyền số tại Đông Nam Á
Trong khi đó, nhà nghiên cứu Karryl Kim Trajano cảnh báo về rủi ro quá phụ thuộc vào hệ sinh thái AI của Mỹ thông qua AI Spark. Bà cho biết điều này có thể khiến Đông Nam Á trở thành nơi tiêu thụ công nghệ AI ngoại nhập thay vì phát triển năng lực sản xuất AI độc lập.
Bà khuyến nghị khu vực cần thúc đẩy phát triển công nghệ AI trong nước đồng thời mở rộng hợp tác bên ngoài mà không bị mắc kẹt vào việc phải lựa chọn giữa Mỹ và Trung Quốc. Việc tránh lệ thuộc hoàn toàn vào một hệ sinh thái bên ngoài sẽ giúp các quốc gia giữ vững quyền tự chủ trong cơ sở hạ tầng số và khả năng AI tiên tiến.















