Giác quan thứ sáu - Interoception và vai trò trong cuộc sống

Truyền thống dạy rằng con người có năm giác quan bao gồm thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác và xúc giác. Tuy nhiên, theo trang Science Alert, các nghiên cứu khoa học gần đây đã phát hiện ra một giác quan thứ sáu, gọi là interoception, giúp con người nhận biết và phản ứng hợp lý với các điều kiện thay đổi bên trong cơ thể và môi trường xung quanh. Đây là cơ sở để duy trì trạng thái sinh thể ổn định và tinh thần cân bằng.

Interoception chịu trách nhiệm điều chỉnh các nhu cầu sinh học cơ bản như cảm giác đói, khát, đau và các tác động đến sức khỏe tâm thần như lo âu, trầm cảm, rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) và rối loạn ăn uống. Khả năng nhận thức về các tín hiệu như nhịp tim, hơi thở hay trạng thái cơ bắp giúp xác định liệu tình huống hiện tại có an toàn hay nguy hiểm, góp phần giảm thiểu rủi ro về sức khỏe tinh thần.

Sự khác biệt về Interoception giữa nam và nữ

Một phân tích tổng hợp 93 nghiên cứu công bố năm 2022 trên tạp chí The Conversation cho thấy sự khác biệt rõ ràng về khả năng interoception giữa phụ nữ và nam giới. Kết quả cho thấy phụ nữ thường kém hơn trong các bài kiểm tra nhận biết nhịp tim.

Advertisement300 × 250

Phân tích này góp phần giải thích lý do tỉ lệ rối loạn lo âu và trầm cảm ở nữ giới cao hơn nam giới, đặc biệt từ giai đoạn thanh thiếu niên.

Interoception liên quan đến cảm nhận đói và tâm trạng

Nghiên cứu được công bố năm 2024 trên tạp chí eBioMedicine đã khảo sát tác động của cảm giác đói lên tâm trạng của 90 người trưởng thành khỏe mạnh. Kết quả cho thấy những người có khả năng interoception cao hơn ít bị dao động tâm lý khi trải qua cảm giác đói. Họ vẫn có cảm giác đói nhưng giữ được trạng thái tâm trạng ổn định tốt hơn.

Theo nghiên cứu tại Đại học California, Los Angeles (UCLA) công bố trên tạp chí JAMA Psychiatry, bệnh nhân mắc chứng chán ăn tâm thần có thể không nhận biết đúng các tín hiệu đường ruột gửi tới não bộ ngay cả khi đã trở lại cân nặng bình thường. Giáo sư Sahib Khalsa, tác giả nghiên cứu giải thích: “Bệnh nhân không đơn giản là phớt lờ các tín hiệu từ cơ thể mà hệ thần kinh của họ xử lý các tín hiệu này một cách khác, dẫn đến khó nhận biết và tin tưởng. Điều này có thể duy trì các triệu chứng trong thời gian dài ngay cả sau khi phục hồi cân nặng.”

Sự nghi ngờ về khái niệm giác quan thứ sáu

Dù nhiều công trình nghiên cứu ủng hộ sự tồn tại của interoception, trang Science Alert cũng lưu ý có những ý kiến không đồng thuận. Một bài viết năm 2025 trên tạp chí Frontiers in Psychology với tiêu đề "Không có cái gọi là interoception" nhấn mạnh các nhà khoa học có thể đang quá đơn giản hóa các yếu tố đa dạng thành một khái niệm chung, dẫn đến hiểu nhầm về "giác quan thứ sáu".

Do đó, mặc dù interoception đang được xem là giác quan quan trọng trong việc duy trì trạng thái sức khỏe tổng thể và tinh thần, khái niệm này vẫn cần được nghiên cứu thêm để xác thực và làm rõ các cơ chế liên quan.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Con người có giác quan thứ sáu gọi là interoception giúp nhận biết tín hiệu bên trong cơ thể.
  • Interoception ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần như lo âu, trầm cảm và rối loạn ăn uống.
  • Giác quan này khác biệt giữa nam và nữ, phụ nữ thường có khả năng nhận biết kém hơn.
  • Người có interoception tốt có thể duy trì tâm trạng ổn định hơn khi đói.
  • Một số chuyên gia phản biện khái niệm giác quan thứ sáu, cho rằng cần nghiên cứu kỹ hơn.

Đăng ký bản tin QMVN