Một lời thừa nhận chưa từng có
Theo Reuters, ông Andy Burnham – người trở thành Thủ tướng Anh từ tháng 7 – là lãnh đạo Anh đầu tiên nói thẳng rằng có bằng chứng về sự can thiệp của Nga trong cuộc trưng cầu cách đây một thập kỷ. Ông kể lại rằng đó là một trong những câu hỏi đầu tiên ông đặt ra khi nhậm chức.
Khi đến Phố Downing, tôi đã hỏi: liệu có sự can thiệp của Nga vào cuộc trưng cầu năm 2016 không? Và tôi đã nhận được câu trả lời rõ ràng rằng có.
Tuy vậy, ông không giải thích Nga đã can thiệp bằng cách nào, cũng không nêu tuyên bố của mình dựa trên bằng chứng cụ thể nào.
Sự thiếu vắng chi tiết ấy khiến phát ngôn vừa mang sức nặng của một người đứng đầu chính phủ, vừa để ngỏ nhiều câu hỏi cho giới quan sát.
Lời cảnh báo gửi Pháp và Đức
Ông Burnham cho rằng cử tri ở các nền dân chủ châu Âu cần được thông tin đầy đủ hơn về những nỗ lực làm xáo trộn đời sống chính trị của họ. Phát ngôn đến chỉ ít ngày sau chuyến thăm Berlin, nơi ông hội đàm với Thủ tướng Đức Friedrich Merz.
Những điều này giờ đây cần được ghi nhận rõ ràng, và tôi tin rằng nó giúp cử tri ở Đức và Pháp hiểu rằng một phần của nền chính trị này được kích động bởi kẻ thù của chúng ta, cụ thể là Nga.
Với Pháp và Đức – hai nền kinh tế trụ cột của EU, nơi các lực lượng dân túy đang lớn mạnh – lời cảnh báo từ London mang ý nghĩa đặc biệt: kinh nghiệm của nước Anh được đặt lên bàn như một bài học cho cả châu lục.
Từ Johnson đến Burnham: hai cách nhìn
Tuyên bố của ông Burnham đánh dấu sự thay đổi rõ rệt so với người tiền nhiệm Boris Johnson, nhân vật chủ chốt của chiến dịch rời EU. Dòng thời gian cho thấy câu hỏi về Nga đã đeo bám chính trường Anh suốt hơn một thập kỷ:
- Năm 2014: Scotland bỏ phiếu bác bỏ độc lập; báo cáo quốc hội sau này cho rằng Nga đã tìm cách tác động đến cuộc trưng cầu.
- Năm 2016: người Anh bỏ phiếu rời EU với tỷ lệ 52% - 48%, đẩy đất nước vào khủng hoảng chính trị lớn nhất kể từ Thế chiến thứ hai.
- Năm 2020: Ủy ban Tình báo và An ninh của quốc hội kết luận chính phủ đã không tìm hiểu liệu Nga có can thiệp vào Brexit hay không, trong khi ông Johnson nói không có bằng chứng.
Khoảng trống mà báo cáo năm 2020 để lại – không phải “không có can thiệp” mà là “không ai điều tra” – chính là nơi tuyên bố mới của ông Burnham lấp vào, dù chưa đi kèm hồ sơ công khai.
Những câu hỏi còn bỏ ngỏ
Đại sứ quán Nga tại London chưa phản hồi đề nghị bình luận. Moskva trước đây luôn phủ nhận việc can thiệp, cho rằng nước Anh đang chìm trong “cơn cuồng loạn bài Nga”. Những người hoài nghi cũng có thể đặt câu hỏi về thời điểm: chỉ một tháng trước, ông Burnham nói có thể vận động đưa Anh trở lại EU trong cuộc tổng tuyển cử tới.
Dù nhìn từ góc độ nào, phát ngôn này cũng chạm tới điều cốt lõi của mọi nền dân chủ: lá phiếu chỉ thực sự tự do khi người bỏ phiếu biết rõ ai đang tìm cách tác động đến mình. Và minh bạch, hơn bất kỳ lời khẳng định nào, mới là thứ có thể khôi phục niềm tin ấy.
