Phát Động Cải Cách Hiến Pháp Tại Tanzania Theo Lời Kêu Gọi Của Phó Tổng Thống Nchimbi

Phó Tổng Thống Tanzania, ông Emmanuel Nchimbi, phát biểu trong cuộc họp thường niên của Liên minh Bảo vệ Nhân quyền Tanzania (THRDC) diễn ra ngày 24/7/2026 tại Dar es Salaam, kêu gọi công dân Tanzania không ngừng thúc đẩy quá trình cải cách Hiến pháp. Ông nhấn mạnh đây là thời điểm đặc biệt sau khi Tổng thống Samia Suluhu Hassan thể hiện rõ ý chí chính trị trong việc đưa Hiến pháp mới vào thực tiễn, cảnh báo rằng các đời Tổng thống tương lai có thể không chia sẻ cam kết này.

Ông Nchimbi lưu ý rằng việc kêu gọi cải cách Hiến pháp đã kéo dài nhiều thập kỷ kể từ khi đa đảng được tái thiết lập nhưng hiện nay chính là lúc thích hợp để đẩy mạnh tiến trình này. Ông đặc biệt nhấn mạnh sự ủng hộ của Tổng thống Samia, cho rằng đây là cơ hội không thể để tuột mất, nhất là khi Ủy ban Tư pháp Hình sự đã đề xuất ban hành Hiến pháp mới trước cuộc bầu cử chính quyền địa phương năm 2029 và tổng tuyển cử 2030.

Ms Naishorwa Masago, đại diện Hội Phụ nữ Chăn thảo nguyên (PWC), bày tỏ sự hoan nghênh về tuyên bố của Phó Tổng thống, khẳng định đây là tín hiệu đáng mừng cho thấy khả năng Tanzania có thể sớm có Hiến pháp mới. Bà nhấn mạnh việc lãnh đạo quốc gia nhận thức được tầm quan trọng của Hiến pháp trong bảo vệ quyền con người.

Trong khi đó, ông Hussein Wamaywa, thành viên Hội Hỗ trợ Kioo-Kigoma, nhận định thông điệp của ông Nchimbi không chỉ tác động đến chính trị gia mà còn phản ánh mong mỏi lâu nay của công chúng về cải cách Hiến pháp. Ông bày tỏ hy vọng các cam kết sẽ được thực thi, nhất là khi phát biểu này đến từ Phó Tổng thống.

Ông Ombeni Kimaro từ Diễn đàn Quyền Trẻ em Tanzania nhấn mạnh Hiến pháp hiện tại tồn tại nhiều điểm hạn chế cần được sửa đổi nhằm mở rộng quyền tự do ngôn luận và bảo vệ quyền trẻ em. Ông mong muốn Hiến pháp mới sẽ tăng cường những quyền này thay vì thu hẹp, đồng thời trực tiếp ghi nhận quyền của trẻ em và người dân trong việc bày tỏ quan điểm.

Phó Tổng thống Nchimbi cho biết một trong những yếu tố quan trọng nhất để đảm bảo cải cách Hiến pháp thành công là ý chí chính trị từ lãnh đạo cấp cao nhất của quốc gia, đặc biệt là Tổng thống. Ông lưu ý rằng tất cả các quyết định lớn dưới hệ thống quản trị hiện tại của Tanzania đều phải có sự phê duyệt của Tổng thống.

Ông Nchimbi chia sẻ: "Nếu có thể tiến hành mà không cần sự ủng hộ của Tổng thống, tôi sẽ chỉ nói là cần tiếp tục vận động vì Tổng thống hiện tại muốn Hiến pháp mới, nhưng thực tế không cho phép điều đó. Đây là điều cần được nói rõ ràng." Ông cũng nhắc lại khuyến nghị của Ủy ban Điều tra bạo lực sau bầu cử ngày 29/10/2025 do Thẩm phán Mohamed Chande Othman đứng đầu, đề xuất hoàn thành Hiến pháp mới trước năm 2028 để áp dụng cho các cuộc bầu cử 2029 và 2030.

Ông kêu gọi người dân không để cho những vị Tổng thống tương lai không quan tâm đến cải cách Hiến pháp trì hoãn việc này trong nhiều thập kỷ tới. "Tổng thống Samia đã chứng minh cam kết của bà, đó là cơ hội chúng ta phải nắm lấy," Phó Tổng thống nói.

Ông Nchimbi cũng đề cập đến những khuyến nghị của Ủy ban Tư pháp Hình sự, bao gồm hơn 350 đề xuất nhằm cải tổ hệ thống tư pháp và thúc đẩy việc tuân thủ pháp luật, ban hành từ năm 2023 theo chỉ đạo của Tổng thống Hassan. Ông kêu gọi các nhà bảo vệ nhân quyền ủng hộ việc thực thi các khuyến nghị này để giúp Tanzania phát triển mạnh mẽ hơn.

Ví dụ điển hình được Phó Tổng thống nêu là tình trạng một số người bị tạm giam dài ngày vì các vi phạm nhỏ do thủ tục xét xử chậm trễ hoặc các hành vi gây khó khăn cho việc được tại ngoại. Ông khẳng định Tổng thống đã ra lệnh chấm dứt các thực hành không cần thiết và thúc giục sự thay đổi hệ thống.

Lời kêu gọi của Phó Tổng thống Nchimbi mở ra cánh cửa mới cho chiến dịch cải cách Hiến pháp đã kéo dài nhiều thập niên tại Tanzania. Từ thập niên 1990, các ủy ban như Ủy ban Nyalali, Ủy ban Kisanga và Ủy ban rà soát Hiến pháp do các đời Tổng thống tiền nhiệm thành lập đều đã đề xuất thay đổi Hiến pháp, tuy nhiên tiến trình này nhiều lần bị trì hoãn hoặc bỏ lỡ các bước quan trọng như tổ chức trưng cầu dân ý.

Kể từ khi Ủy ban Điều tra bạo lực sau bầu cử và các nhóm liên quan tập trung kêu gọi cải cách chính trị và pháp lý, việc xây dựng Hiến pháp mới tiếp tục là chủ đề trọng tâm trong thảo luận quốc gia. Sự ủng hộ công khai từ lãnh đạo cao nhất hiện nay được kỳ vọng sẽ thúc đẩy bước tiến cuối cùng trong quá trình này.

Phó Tổng thống đã nhấn mạnh tầm quan trọng của công bằng và hòa bình, trích dẫn Tổng thống Samia Suluhu Hassan: "Công lý là nền tảng của hòa bình." Ông bày tỏ khát vọng về một Tanzania nơi mỗi công dân tự hào về quốc tịch, cảm thấy an toàn và gắn bó dù khác biệt về chính kiến, tôn giáo hay dân tộc.

Ngay cả trong môi trường đa dạng, ông mong muốn các hoạt động đối thoại và tranh luận xây dựng trở nên phổ biến, tạo điều kiện cho công dân cùng chung tay phát triển đất nước.

Phó Tổng thống cũng kêu gọi sự đoàn kết giữa các lực lượng chính trị, tổ chức xã hội và cộng đồng nhân quyền vì lợi ích chung của thế hệ hiện tại và mai sau, tin rằng một Hiến pháp mới sẽ giúp tăng tốc độ phát triển và chuyển đổi xã hội vượt xa kỳ vọng.