Vai trò của cyanobacteria và điều kiện bùng phát ở Florida

Cyanobacteria, hay tảo xanh lam, từng đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập bầu khí quyển của Trái Đất từ thời xa xưa. Chúng phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt độ ấm, ánh sáng dồi dào và nước chảy chậm – những yếu tố xuất hiện quanh năm tại Florida. Khi các con sông, hồ và cửa sông chứa lượng lớn nitơ và phốt pho, thường do dòng chảy từ hoạt động nông nghiệp và hệ thống xử lý nước thải chưa hiệu quả, số lượng cyanobacteria có thể bùng phát mạnh, tạo ra các độc tố gây hại cho sức khỏe con người.

Phát hiện liên quan đến độc tố cyanobacteria và bệnh thần kinh

Năm 2025, Brain Chemistry Labs - một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Jackson, Wyoming - đã hợp tác với các nhà thần kinh học và đại dương học thuộc Trường Y Miller tại Miami, các nhà sinh vật biển từ Viện Nghiên cứu Hubbs-SeaWorld và Blue World Research Institute để công bố phát hiện các cá heo mắc bệnh Alzheimer ở vịnh Indian River Lagoon, Florida. Não của các cá heo này chứa nồng độ cao chất độc thần kinh 2,4-DAB, một đồng phân của BMAA do cyanobacteria sản xuất.

Độc tố cyanobacteria có thể tồn tại trong không khí

Tiếp tục hợp tác với tổ chức phi lợi nhuận Calusa Waterkeeper ở Fort Myers, các nhà khoa học Wyoming thông báo họ đã phát hiện độc tố cyanobacteria trong không khí tại nhiều điểm khác nhau ở Tây Nam Florida qua các thiết bị thu thập mẫu chuyên dụng. Mẫu thu được đều chứa độc tố thần kinh 2,4-DAB – cùng loại với chất tìm thấy ở các cá heo trên.

Advertisement300 × 250

Điều này cho thấy con người có thể phơi nhiễm lâu dài với các độc tố cyanobacteria qua đường hô hấp, không cần tiếp xúc trực tiếp với nước ô nhiễm.

Trong một bài báo đăng trên tạp chí Toxins, các nhà nghiên cứu cảnh báo: "Dữ liệu thu thập từ thiết bị phát hiện khí ADAM (Airborne Detection for Algae Monitoring) cho thấy người dân có thể tiếp xúc mạn tính với nồng độ thấp các độc tố cyanobacteria và cần có những đánh giá sâu hơn để bảo vệ sức khỏe cộng đồng." Tiến sĩ James Metcalf, trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết thêm: "Kết quả này chứng tỏ không nhất thiết phải tiếp xúc gần với các đợt bùng phát độc hại mới bị phơi nhiễm qua đường hô hấp. Chúng tôi cũng đã từng phát hiện độc tố cyanobacteria trong bụi bay từ lòng hồ Great Salt Lake ở Utah."

Nguy cơ bệnh lý thần kinh liên quan độc tố cyanobacteria

Tiến sĩ Paul Cox, giám đốc Brain Chemistry Labs, cho biết nghiên cứu đã chỉ ra việc tiếp xúc lâu dài với các độc tố cyanobacteria ở mức thấp là một yếu tố nguy cơ gây bệnh xơ cứng teo cơ bên (ALS) và có thể liên quan đến nhiều bệnh thoái hóa thần kinh khác. Đặc biệt, nhóm nghiên cứu đã phân tích sự gia tăng đáng kể các ca ALS ở cựu chiến binh Mỹ, cho rằng nguyên nhân là do hít phải cyanobacteria trong bụi sa mạc tại Kuwait và Iraq sau chiến dịch Operation Desert Storm năm 1993.

Brain Chemistry Labs cũng đã đo được lượng lớn độc tố cyanobacteria trong các con sông Caosahatchee và St Lucie, xuất phát từ việc xả nước chứa tảo cyanobacteria từ hồ Okeechobee.

Rủi ro với người sống gần vùng nước có đợt bùng phát tảo

Các nhà thần kinh học tại Trường Y Dartmouth do Elijah Stommel dẫn đầu phát hiện những người sinh sống gần hồ và cửa sông có đợt bùng phát tảo xanh lam có nguy cơ mắc ALS cao hơn đáng kể. Các nhà nghiên cứu cho rằng phơi nhiễm qua việc ăn uống và sử dụng nước bị ô nhiễm là nguyên nhân chính, nhưng việc tiếp xúc qua đường hô hấp khó tránh hơn nhiều.

Metcalf nhấn mạnh rằng tảo cyanobacteria thường phát triển mạnh trong các vùng nước ấm và ô nhiễm. Khi các đợt bùng phát tảo chết đi hoặc bị khuấy động bởi tàu thuyền và sóng, các tế bào tảo vỡ ra và phát tán độc tố vào các giọt nước hoặc bụi bay xa khỏi bờ. Việc hít phải các độc tố này có thể gây ra các triệu chứng như ho, thở khò khè, đau họng, khó thở và nguy cơ lâu dài cho sức khỏe não bộ. Người dân nên tránh xa khu vực có mùi hôi nồng nặc gần hồ hoặc kênh rạch để hạn chế phơi nhiễm.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Người dân Florida có thể hít phải độc tố cyanobacteria trong không khí mà không cần trực tiếp tiếp xúc với nước ô nhiễm.
  • Độc tố 2,4-DAB của cyanobacteria được phát hiện trong các mẫu không khí tại Tây Nam Florida và ở não cá heo bị bệnh Alzheimer tại Indian River Lagoon.
  • Tiếp xúc mạn tính với độc tố cyanobacteria là yếu tố nguy cơ gây bệnh ALS và các bệnh thoái hóa thần kinh khác.
  • Nghiên cứu cho thấy các cựu binh Mỹ có tỷ lệ ALS tăng cao do hít phải cyanobacteria trong bụi sa mạc sau chiến dịch Operation Desert Storm.
  • Người sống gần vùng nước có đợt bùng phát tảo có nguy cơ mắc ALS cao hơn, tiếp xúc qua đường hô hấp là khó tránh nhất.

Đăng ký bản tin QMVN