Ở chợ, những nỗi lo khác được đặt lên trước
Vào một buổi sáng nắng đẹp tại khu chợ nông sản nhộn nhịp ở Rio de Janeiro, các sạp hàng ngập tràn hoa, cá tươi và trái cây nhiệt đới. Khi phóng viên NPR hỏi điều gì đang chi phối lựa chọn bầu cử, người bán sắn Ezequiel Gomes trả lời không chút do dự: y tế, giáo dục và an ninh. Còn môi trường, ông thừa nhận sau một thoáng ngập ngừng, là điều ông chưa từng thực sự nghĩ tới. Ông ủng hộ Flávio Bolsonaro vì muốn thay đổi.
Cách đó vài sạp, bà Cristiana Bittencourt, mặc áo đỏ ủng hộ ông Lula, lại nhìn khác. Với bà, bảo vệ Amazon là ưu tiên hàng đầu, nhất là sau những năm cầm quyền của ông Jair Bolsonaro. Hai người đi chợ phản ánh một sự chia rẽ xuyên suốt cả đất nước: với một số người, khu rừng là bổn phận quốc gia cấp bách; với nhiều người khác, đó là vấn đề xa xôi so với những vật lộn đời thường.
Hai bảng thành tích môi trường trái ngược
Brazil đã đi qua cả hai con đường. Trong nhiệm kỳ của ông Jair Bolsonaro từ 2019 đến 2022, chính phủ khuyến khích khai thác gỗ, khai khoáng và chăn nuôi gia súc ở Amazon, nạn phá rừng lên mức cao nhất trong hơn một thập kỷ, còn các cơ quan môi trường như Ibama bị cắt giảm nguồn lực và quyền hạn. Các nhà tài trợ quốc tế đóng băng đóng góp cho Quỹ Amazon, và Brazil hứng chịu làn sóng chỉ trích toàn cầu.
Ông Lula trở lại năm 2023 đưa hành động khí hậu và chủ nghĩa đa phương về trung tâm chính sách. Việc thực thi được khôi phục, Quỹ Amazon được hồi sinh và dữ liệu vệ tinh chính thức cho thấy diện tích rừng bị mất giảm mạnh, trong khi Brazil đăng cai hội nghị khí hậu COP30 tại Belém năm 2025. Tuy nhiên, chính phủ của ông cũng ủng hộ thăm dò dầu khí gần cửa sông Amazon, quyết định mà giới môi trường cho là mâu thuẫn với các cam kết khí hậu.
Nỗi lo quá khứ quay trở lại
Ông Marcio Astrini đứng đầu Đài quan sát Khí hậu Brazil, mạng lưới khoảng 170 tổ chức xã hội dân sự đã phân tích chương trình hành động của các ứng viên. Ông thừa nhận những mâu thuẫn trong thành tích của ông Lula nhưng khẳng định các thành tựu cần được ghi nhận, và lo ngại ông Flávio Bolsonaro sẽ đi theo đường lối của cha mình.
“Chúng tôi thực sự lo ngại sẽ lại phải đối mặt với thứ địa ngục cho chương trình nghị sự khí hậu như những gì từng trải qua dưới thời Bolsonaro.” — Marcio Astrini
Ông Flávio tự giới thiệu là phiên bản ôn hòa, thân thị trường hơn của cha mình, tập trung chiến dịch vào kinh tế và tội phạm. Các nhóm môi trường lo ngại một chiến thắng của nhà Bolsonaro, với sự hậu thuẫn của khối nông nghiệp hùng mạnh trong Quốc hội, có thể làm suy yếu việc thực thi và nới lỏng các biện pháp bảo vệ, đúng lúc giới khoa học cảnh báo Amazon có thể đang tiến gần điểm tới hạn.
Mối lo chưa thành lá phiếu
Theo khảo sát của Đài quan sát Khí hậu, khoảng 90% người Brazil gắn thời tiết cực đoan với biến đổi khí hậu, nhận thức được định hình bởi những thảm họa gần đây như trận lũ tàn khốc ở bang Rio Grande do Sul năm 2024 và các đợt hạn hán nghiêm trọng ở Amazon. Thế nhưng mối lo ấy không tự động chuyển thành lá phiếu. Để thu hẹp khoảng cách, sáng kiến Vote for Climate kết nối cử tri với hơn 300 ứng viên Quốc hội tranh cử bằng cương lĩnh hành động vì khí hậu.
Một trong số đó là bà Tainá de Paula, nghị viên thành phố Rio, đang tranh cử vào Hạ viện liên bang cùng Đảng Lao động. Bà muốn thách thức khối bảo thủ BBB trong Quốc hội, viết tắt của "bò, đạn và Kinh Thánh", tập hợp các nghị sĩ đại diện cho ngành nông nghiệp, phe cứng rắn về an ninh và giới Tin Lành. Theo bà, nếu đủ nhiều nhà lập pháp cùng chí hướng được bầu, khối này hoàn toàn có thể bị đánh bại.
“Tôi hay đùa rằng mình sẽ thuộc khối CCC, gồm thành phố, văn hóa và khí hậu.” — Tainá de Paula
Sau vòng một
Kết quả hôm Chủ nhật đã nâng mức đặt cược. Khi ông Flávio Bolsonaro bước vào vòng hai với vị thế dẫn trước ông Lula, môi trường có nguy cơ bị đẩy xuống thấp hơn nữa trong một chiến dịch bị chi phối bởi kinh tế, tham nhũng và an ninh công cộng. Cả hai ứng viên giờ sẽ lôi kéo cử tri trung dung và còn lưỡng lự, những người hiếm khi coi khí hậu là mối quan tâm hàng đầu.
Dù vậy, kết quả ngày 25/10 sẽ định hình những quyết định có hệ quả vượt xa Brazil: bao nhiêu cánh rừng bị chặt hạ, pháp luật được thực thi nghiêm đến đâu và đất nước định vị mình thế nào trong các cuộc đàm phán khí hậu toàn cầu. Với Amazon, khu rừng không có lá phiếu, một trong những cuộc bầu cử quan trọng nhất cho tương lai của nó có thể được quyết định bởi những người hiếm khi nghĩ đến nó.

















