Phục chế và bàn giao di vật quý hiếm từ tổ hợp tháp Gireti

Đầu năm 2024, các nhà khoa học đã hoàn tất phục chế đợt đầu các mẫu vật được khai quật từ khu tháp trung cổ Gireti thuộc cộng đồng người Ingushetia và đưa về Bảo tàng lịch sử - văn hóa tỉnh mang tên T.H. Malsagov. Trong tổng số 40 mảnh vải và bộ trang phục cổ được trưng bày, nổi bật là bộ mũ nữ truyền thống "kurkhars" hiếm có nguyên vẹn từng được tìm thấy tại Nga trong các khảo cổ hợp pháp.

Bộ mũ kurkhars có hai biến thể, gồm một chiếc với thiết kế đặc trưng hình "sừng" cong và chiếc kia có dáng khác nhưng cùng kết cấu tương tự. Ngay khi bảo tàng nhận vật, ban đầu dự định sẽ phục hồi trọn vẹn bộ mũ, nhưng sau quá trình nghiên cứu, giới chuyên gia quyết định chỉ thực hiện bảo tồn nguyên bản nhằm lưu giữ trọn vẹn các dấu vết lịch sử đi kèm.

Dấu vết vụ án mạng gây kinh ngạc trên bộ mũ cổ

Qua quá trình nghiên cứu vật liệu, nữ phục chế viên Khulimat Bekova cho biết trên bộ mũ phát hiện hai lỗ thủng song song cùng những vết máu rõ ràng trên vải; đây là chứng tích cho thấy chủ nhân bộ mũ là một cô gái bị đâm bởi giáo đâm từ trên cao xuống. Hướng vết thương cho thấy nghi phạm tấn công khi đang cưỡi ngựa, còn nạn nhân đi bộ, giáo đâm thủng hộp sọ cô gái khiến cô gục xuống và máu thấm đẫm cả bộ mũ, bao gồm cả phần dây buộc và trang sức treo ở thái dương.

Những dấu tích này không chỉ giúp tái hiện vụ án mạng cách đây vài thế kỷ mà còn cung cấp thông tin quý báu về đời sống văn hóa và phong tục truyền thống của người Ingushetia dưới thời trung cổ.

Ý nghĩa lịch sử và văn hóa của bộ mũ nữ Ingushetia Kurkhars

Bộ mũ kurkhars lần đầu được mô tả từ năm 1638 trong báo cáo của các sứ thần Nga gửi chúa tể Moscow, ghi nhận phụ nữ Ingushetia đội mũ có hình sừng dài nửa thước. Đây là trang phục nữ giới dùng trong các dịp lễ hội và khi xuất hiện trước công chúng, thường được nữ giới đội đến khi sinh con đầu lòng.

Advertisement300 × 250

Tên gọi "kurkhars" xuất phát từ tiếng Ingushetia kết hợp các từ "vương miện", "hôn lễ" và "bộ trang phục".

Bộ mũ có dạng hình chóp cao với hai sừng cong về phía trước, được làm từ các chất liệu dày dặn như nỉ hoặc vải thô, sau đó được trang trí lớp vải xa xỉ nhập khẩu như lụa, gấm, satin, nhung. Mặt sau được đệm vải hoặc da khắc họa tiết thêu, phần trước gắn trang sức biểu tượng mặt trời, hai bên viền có dải ruy băng hoặc chuỗi bạc cùng khuyên kiểu đặc sắc. Giá trị của một chiếc mũ có thể lên tới tương đương 5-15 con bò trong xã hội cổ đại.

Quá trình nghiên cứu và khôi phục tổ hợp tháp Gireti

Khu tháp Gireti là quần thể kiến trúc trung cổ đặc trưng của Ingushetia gồm các tháp chiến đấu và dân cư, cùng với công trình mai táng có tính thiêng liêng liên quan chặt chẽ đến các dòng họ Sulitg và Timurzi, nhóm cộng đồng người Ingushetia có vai trò quan trọng trong lịch sử địa phương.

Từ năm 2023, các chuyên gia đã triển khai nghiên cứu và phục hồi khu phức hợp qua phương pháp xây dựng thủ công truyền thống kết hợp khảo cổ học, phối hợp với Trung tâm Khảo cổ Kroupnov và Đại học Moscow. Các tháp tại Gireti được công nhận là di sản văn hóa của Ingushetia vào năm 2026.

Những khám phá khảo cổ khác tại Gireti

Trong quá trình khai quật, các nhà khảo cổ đã phát hiện các công trình xây dựng kiểu cyclopean (dùng khối đá lớn không cần vữa) ước tính có niên đại khoảng 3.500 năm. Năm 2025, một ngôi mộ trung cổ tại đây được phát hiện với hài cốt của hơn 60 người cùng khoảng 200 hiện vật, trong đó có bộ mũ kurkhars, trang sức bạc, các dụng cụ của thợ kim hoàn như búa, mũi đẽo, và các phần kim loại tái chế.

Những phát hiện này không chỉ có giá trị về mặt khảo cổ mà còn mở ra cánh cửa tìm hiểu sâu sắc về đời sống của người Ingushetia xưa, cũng như về các mối liên hệ văn hóa và xã hội trong khu vực Bắc Kavkaz.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Việc bảo tồn di vật giúp ghi lại sự kiện lịch sử và phong tục văn hóa độc đáo của người Ingushetia.
  • Phân tích dấu vết trên bộ mũ giúp phát hiện một vụ án mạng từ nhiều thế kỷ trước.
  • Kurkhars là loại mũ quý hiếm đại diện cho văn hóa truyền thống của vùng Ingushetia thời trung cổ.
  • Tổ hợp tháp Gireti có giá trị khảo cổ lớn, liên quan đến các dòng họ cổ của vùng.
  • Khoa học khảo cổ kết hợp với kỹ thuật phục chế truyền thống giúp bảo tồn và khám phá thông tin lịch sử qua di tích.

Đăng ký bản tin QMVN