Một đề nghị vượt xa mọi tiền lệ
Theo các email giữa Pure Lithium và Bộ Thương mại Mỹ cùng một bản ghi nhớ pháp lý mà Reuters được tiếp cận, ông Lutnick đề nghị Washington nắm 51% cổ phần công ty. Đổi lại, chính phủ sẽ cấp vốn xây dựng một nhà máy sản xuất – nhưng nhà máy ấy không thuộc quyền sở hữu hay kiểm soát của Pure Lithium.
Thông tin về nỗ lực bất thành này chưa từng được công bố trước đây. Khi được hỏi, đại diện Pure Lithium không phản bác nội dung câu chuyện, còn Bộ Thương mại và Nhà Trắng không trả lời các câu hỏi của Reuters.
Mức 51% vượt xa mọi tiền lệ và sẽ thu hút sự soi xét.
Đó là nhận định của hãng luật Skadden Arps, cố vấn pháp lý của Pure Lithium, trong bản ghi nhớ ngày 22/8. Công ty lập luận rằng một khoản nắm giữ như vậy sẽ thu hút sự chú ý của công chúng, gây rủi ro cho các đợt gọi vốn trong tương lai và gây thiệt hại lớn hơn lợi ích mang lại cho cổ đông.
Cuộc gặp 45 phút ở Washington
Ngày 29/7, ông Lutnick gặp CEO Pure Lithium Emilie Bodoin trong khoảng 45 phút để bàn về vụ tranh chấp pháp lý giữa công ty với tập đoàn Panasonic của Nhật Bản. Cuộc gặp do tỷ phú Robert Friedland, một trong những cổ đông lớn nhất của Pure Lithium, sắp xếp; ông Friedland và cố vấn cấp cao Bộ Thương mại David Shapiro cũng có mặt.
Tại đây, ông Lutnick bày tỏ quan tâm tới hiệu suất của loại pin lithium kim loại mà Pure Lithium cho là vượt trội pin lithium-ion truyền thống. Theo giới phân tích, nếu được sản xuất hàng loạt, loại pin này có thể thay đổi cách quân đội Mỹ và các nhà thầu liên bang cung cấp năng lượng cho hàng triệu thiết bị. Ông Lutnick cho rằng chính phủ cần kiểm soát công ty để bảo đảm điều đó, đồng thời gợi ý việc tiếp quản có thể hỗ trợ Pure Lithium trong vụ kiện Panasonic.
Tháng 3, Pure Lithium kiện Panasonic với cáo buộc “giải mã ngược” công nghệ pin của mình – điều Panasonic bác bỏ. Phiên điều trần về lệnh cấm tạm thời dự kiến diễn ra vào tháng 1. Đáng chú ý, I-Pulse, công ty do ông Friedland đồng sáng lập, đã nhận 250 triệu USD từ Bộ Thương mại hồi tháng 6. Reuters không có bằng chứng cho thấy ông Lutnick sở hữu cổ phần tại I-Pulse hay Pure Lithium.
Những điều khoản gây tranh cãi
Theo bản ghi nhớ của luật sư Pure Lithium gửi ông Friedland, đề xuất của Bộ Thương mại bao gồm:
Trích 1 tỷ USD từ cam kết đầu tư 550 tỷ USD của Nhật Bản để xây nhà máy, do một phương tiện đầu tư đặc biệt dưới sự kiểm soát của Tokyo và Washington sở hữu.
Pure Lithium chỉ được thuê vận hành nhà máy và nhận một phần doanh thu sau khi trả chi phí trả nợ cho khoản đầu tư 1 tỷ USD, không nhận trực tiếp khoản tài trợ nào.
Công ty phải gửi 100 viên pin tới Bộ Năng lượng và Bộ Quốc phòng để thử nghiệm.
Pure Lithium từ chối, cho rằng thỏa thuận sẽ làm tê liệt khả năng huy động vốn hoặc tiến hành IPO, và đưa ra đề xuất thay thế ở mức 9,9%. Tháng 8, Bộ Thương mại bác bỏ phương án này. Bản ghi nhớ cho biết bộ vẫn kiên định với mức 51% và sẵn sàng chuyển sang dự án khác nếu Pure Lithium không đáp ứng.
Làn sóng nhà nước nắm cổ phần doanh nghiệp
Kể từ khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng, chính quyền đã mua cổ phần tại nhiều doanh nghiệp, trong đó có hãng chip Intel, USA Rare Earth và Korea Zinc – mở rộng ảnh hưởng vào khu vực tư nhân theo cách các chính quyền gần đây chưa từng làm. Tuy vậy, Washington chưa nắm cổ phần đa số ở bất kỳ công ty nào. Khoản lớn nhất đã được đồng ý là 15% tại MP Materials, giúp chính phủ trở thành cổ đông lớn nhất, còn nỗ lực nghiêm túc nhất là đề xuất giải cứu hãng hàng không giá rẻ Spirit Airlines, vốn đã ngừng hoạt động hồi tháng 5.
Việc nhà nước mua cổ phần doanh nghiệp tư nhân không vi phạm pháp luật, và chính quyền bảo vệ các thương vụ này, đặc biệt khi dùng nguồn vốn từ Đạo luật CHIPS năm 2022. Nhà Trắng nhiều lần khẳng định đầu tư chiến lược vào khoáng sản và các lĩnh vực liên quan là then chốt cho năng lực cạnh tranh của Mỹ. Ngược lại, các nhà lập pháp phản đối cho rằng luật chưa bao giờ cho phép kiểu sở hữu như vậy. Đến nay, chưa có tòa án nào phán quyết về vấn đề này.
















