Thách thức an ninh trong bối cảnh phát triển kinh tế và công nghệ

Với sự mở rộng nền kinh tế và mức độ công nghệ gia tăng, các nước châu Phi đang phải đối mặt với nhu cầu cấp thiết: bảo vệ vật liệu hóa học, sinh học, phóng xạ và hạt nhân (CBRN) được sử dụng rộng rãi trong y tế, công nghiệp, nghiên cứu và khai khoáng khỏi nguy cơ trộm cắp, lệch hướng hoặc sử dụng sai mục đích. Truyền thống an ninh châu Phi từng tập trung vào các nhóm vũ trang, khủng bố và xung đột, song sự phát triển toàn diện đòi hỏi phải có sự chú trọng đến quản lý vật liệu nhạy cảm, đảm bảo không trở thành mối nguy hại tiềm tàng.

CBRN bao gồm các nguồn phóng xạ dùng trong điều trị ung thư, hóa chất trong sản xuất và khai khoáng, vật liệu sinh học trong phòng thí nghiệm cũng như các công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn an ninh. Dù phần lớn được sử dụng an toàn hàng ngày, việc quản lý lỏng lẻo hoặc giám sát yếu kém có thể dẫn tới việc chuyển hướng cho mục đích tội phạm hoặc gây hại.

Hội thảo Africa Shield 2026 – Bước tiến trong hợp tác khu vực

Diễn ra từ ngày 14 đến 16 tháng 7 tại Tunisia, Africa Shield 2026 là hội thảo khu vực quy tụ hơn 100 đại biểu gồm lực lượng thực thi pháp luật, quân đội, các nhà hoạch định chính sách và điều phối viên quốc gia chịu trách nhiệm triển khai Nghị quyết 1540 của Liên Hiệp Quốc. Nghị quyết này yêu cầu các quốc gia ngăn chặn các tổ chức phi nhà nước tiếp cận vũ khí hủy diệt hàng loạt và vật liệu liên quan.

Chương trình do International Counterproliferation Program của US Defence Threat Reduction Agency (DTRA) tổ chức cùng Liên minh châu Âu và Viện Nghiên cứu Tội phạm và Công lý Liên vùng của Liên Hiệp Quốc đồng bảo trợ. Được tổ chức lần thứ sáu, Africa Shield hỗ trợ các quốc gia châu Phi tăng cường năng lực trong phòng ngừa, phát hiện và ứng phó nguy cơ CBRN thông qua đào tạo, phối hợp và nâng cao năng lực.

Hội thảo bàn luận cách thức bảo đảm vật liệu phục vụ mục đích hòa bình tiếp tục được bảo vệ hiệu quả đồng thời với sự phát triển của các ngành công nghiệp và dịch vụ. Đây là thách thức thực tiễn lớn trong việc phát triển hệ thống bảo vệ song hành cùng tăng trưởng kinh tế.

Chuyển hướng từ ứng phó sang phòng ngừa chủ động

Thay vì chỉ phản ứng khi xảy ra sự cố, Africa Shield hướng tới việc ngăn chặn các điểm yếu trước khi bị lợi dụng. Các công tác gồm tăng cường kiểm soát biên giới, giám sát xuất khẩu, chuẩn bị ứng phó khẩn cấp và thúc đẩy sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan.

Advertisement300 × 250

Qua hợp tác với các chính phủ và tổ chức quốc tế, chương trình hỗ trợ thực hiện Nghị quyết 1540. Đại úy Brittany Brown – điều phối viên chương trình Global Threat Reduction Africa của DTRA – khẳng định Africa Shield giúp các nước chia sẻ kiến thức, bài học và tăng cường hợp tác nhằm đối phó những thách thức an ninh liên vùng ngày càng phức tạp.

Bà Brown nhấn mạnh chương trình tạo ra cơ hội để các quốc gia châu Phi thể hiện rõ trách nhiệm trong lĩnh vực chống phổ biến vũ khí, đồng thời là khoản đầu tư đa phương thiết yếu, củng cố sự phối hợp toàn khu vực. Điều này phản ánh xu hướng mới trong hợp tác an ninh quốc tế, ưu tiên nâng cao năng lực quốc gia thay vì tạo ra sự phụ thuộc lâu dài.

Vấn đề thực thi và thách thức bảo vệ an ninh vùng

Thành công của Africa Shield không chỉ dựa vào đào tạo và hợp tác mà còn cần chuyển hóa thành các thể chế vững mạnh hơn với khả năng thực thi hiệu quả. Phần lớn nước châu Phi đã có khung pháp lý điều chỉnh hóa chất, vật liệu phóng xạ và thương mại chiến lược, nhưng việc thực hiện còn chưa đồng đều.

Các cơ quan chức năng thường bị hạn chế về tài chính, nhân sự chuyên môn và trang thiết bị hiện đại để kiểm tra hàng hóa, giám sát cơ sở và điều tra vi phạm. Mạng lưới buôn lậu vũ khí, ma túy và hàng hóa trái phép hiện hữu phơi bày khó khăn trong kiểm soát biên giới rộng lớn và tuyến thương mại đang mở rộng, có thể tạo ra lỗ hổng cho việc chuyển hướng và di chuyển không phép vật liệu nhạy cảm.

Với sự phát triển thương mại trong khuôn khổ Khu vực Thương mại Tự do Châu Phi (AfCFTA), áp lực tăng cường biện pháp an ninh càng lớn khi không thể làm giảm tốc hoạt động thương mại và thu hút đầu tư, mà cần cân bằng chặt chẽ giữa bảo vệ an ninh và thúc đẩy phát triển.

Phil Efe Benard, giám đốc quốc gia của African Chamber of Content Producers tại Nigeria, nhấn mạnh sự cần thiết xây dựng năng lực tình báo, pháp y và mạng lưới khu vực dựa trên nội lực châu Phi, thay vì chỉ dựa vào đối tác nước ngoài, để ứng phó hiệu quả với thách thức này.

Ý nghĩa của Africa Shield đối với an ninh và phát triển châu Phi

Hội thảo phản ánh sự thay đổi trọng tâm trong ưu tiên an ninh của châu Phi, mở rộng từ những mối đe dọa truyền thống sang củng cố thể chế, chính sách và chuyên môn kỹ thuật nhằm bảo vệ nền kinh tế ngày càng hiện đại. Các chính phủ cần tăng cường hệ thống hải quan, kết nối giữa các cơ quan quản lý, biên phòng và dịch vụ an ninh, đồng thời đầu tư nâng cao năng lực chuyên gia.

Theo Mubarak Aliyu, chuyên gia phân tích chính trị và an ninh tại Nigeria, điều quan trọng không chỉ là chính sách mà là thực thi liên tục để kiểm soát hàng hóa nhạy cảm. Nhiều quốc gia còn gặp khó trong giám sát hàng hóa qua biên giới, bảo đảm vật liệu an toàn, thực thi quy định và chia sẻ thông tin kịp thời với các nước láng giềng. Để vượt qua rào cản này cần đầu tư bền vững cùng xây dựng niềm tin giữa các cơ quan quốc gia.

Kupagme, chuyên gia an ninh, nhấn mạnh rằng phát triển kinh tế và an ninh cần hỗ trợ lẫn nhau. Việc tăng cường quản lý và quản trị vật liệu nguy hiểm không chỉ bảo vệ mà còn tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo phát triển an toàn.

Tổng thể, Africa Shield không chỉ tập trung ngăn chặn việc sử dụng sai mục đích vật liệu kiểm soát mà còn thể hiện nhận thức ngày càng sâu sắc về trách nhiệm an ninh đi kèm với sự chuyển đổi kinh tế tại châu Phi.

Theo Al Jazeera

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Kinh tế và công nghệ phát triển tạo ra thách thức mới trong bảo vệ vật liệu CBRN ở châu Phi.
  • Africa Shield giúp các nước châu Phi nâng cao năng lực phòng ngừa và ứng phó rủi ro liên quan vật liệu nhạy cảm.
  • Chương trình phản ánh xu hướng chuyển từ phản ứng sự cố sang ngăn ngừa chủ động các nguy cơ an ninh.
  • Việc thực thi pháp luật và xây dựng thể chế là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả bảo vệ vật liệu CBRN.
  • Cân bằng giữa an ninh và thúc đẩy thương mại tự do là thách thức lớn trong bối cảnh hợp tác khu vực gia tăng.

Đăng ký bản tin QMVN