6.516 trung tâm y tế cơ sở vẫn không hoạt động ở Nigeria
Dữ liệu từ National Primary Health Care Development Agency (NPHCDA) do báo The Punch phân tích cho thấy hiện Nigeria còn hơn 6.500 trung tâm y tế cơ sở (PHC) không hoạt động, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế thiết yếu của hàng triệu người dân, đặc biệt là ở các vùng nông thôn.
Bảng dữ liệu của NPHCDA về trung tâm y tế cơ sở cho thấy Katsina dẫn đầu với 442 cơ sở không hoạt động, tiếp theo là Osun với 406, Benue 343, Enugu 335, Adamawa 286, Jigawa 282, Delta 278, Yobe 248, Lagos 246, Ogun 246, Bauchi 229, Edo 221, Rivers 218 và Borno 159 cơ sở không hoạt động. Nhiều bang khác cũng ghi nhận số trung tâm y tế không hoạt động đáng kể.
Tình hình tồi tệ hơn ở Borno trong bối cảnh chiến sự
Tuy nhiên, báo cáo riêng của The Punch cho biết tình trạng ở Borno nghiêm trọng hơn so với con số 159 trung tâm không hoạt động được đưa ra. Dr Mala Wahab, Giám đốc Sức khỏe Cộng đồng và Gia đình thuộc Hội đồng Phát triển Y tế Cơ sở Bang Borno, tiết lộ có tới 358 trung tâm y tế cơ sở bị phá hủy sau hơn một thập kỷ chịu ảnh hưởng của phiến quân Boko Haram.
Trước khi có chiến sự, Borno có 735 trung tâm. Nhưng hiện chỉ còn 377 trung tâm hoạt động, sau khi nhiều cơ sở bị phá hủy. Chính quyền của Thống đốc Babagana Zulum đã tăng số trung tâm hoạt động từ dưới 100 lên 377, và có thêm 3 trung tâm nữa sắp hoàn thành, nâng tổng số lên 380 trung tâm y tế cơ sở đang phục vụ người dân tại tất cả các khu vực chính quyền địa phương.
Mala Wahab thừa nhận mặc dù đã đầu tư đáng kể về cơ sở hạ tầng và trang thiết bị, tình trạng thiếu nhân lực do hiện tượng “brain drain” kéo dài vẫn đang ảnh hưởng nghiêm trọng tới chất lượng dịch vụ y tế. Bang đã tuyển thêm hơn 1.400 nhân viên y tế mới, đồng thời phát triển các thiết bị và cơ sở hiện đại để hỗ trợ hoạt động.
Tổng quan về cơ sở y tế cơ sở ở Nigeria
Bảng điều hành của NPHCDA cũng cho biết Nigeria hiện có 3.128 trung tâm y tế cơ sở cấp 2 đang hoạt động, 3.275 trung tâm được phục hồi lại và 5.141 cơ sở được hỗ trợ thông qua Quỹ Cung cấp Chăm sóc Y tế Cơ bản (Basic Health Care Provision Fund - BHCPF).
PHC được coi là nền tảng của hệ thống y tế, cung cấp các dịch vụ phòng ngừa, chăm sóc, điều trị và phục hồi gần nơi người dân sinh sống. Các dịch vụ bao gồm tiêm chủng, chăm sóc thai sản, sinh nở, kế hoạch hóa gia đình, điều trị sốt rét, chăm sóc dinh dưỡng, tầm soát lao và HIV, giám sát dịch bệnh và chuyển tuyến điều trị.
Ở nhiều vùng nông thôn, PHC là điểm tiếp xúc y tế đầu tiên và thậm chí duy nhất. Khi PHC không hoạt động, người dân thường phải đi xa đến các bệnh viện lớn hơn, chậm trễ trong điều trị hoặc tìm đến những nơi không đủ năng lực y tế, dẫn đến tỷ lệ tử vong mẹ, trẻ em tăng và các bệnh dễ dự phòng vẫn phổ biến.
Chương trình Phục hồi y tế cơ sở và các nỗ lực của chính phủ
Chính phủ liên bang cùng các đối tác đã thành lập chương trình Phục hồi y tế cơ sở, phối hợp với các bang để cải tạo hàng ngàn trung tâm xuống cấp. Chương trình tập trung cải tạo cơ sở vật chất, cung cấp nước sạch, điện, nhà ở cho nhân viên, phòng đẻ, phòng thí nghiệm, trang thiết bị bảo quản vắc-xin, năng lượng mặt trời và các thiết bị y tế cần thiết.
BHCPF là nguồn tài chính chính cho chương trình này, được trích ít nhất 1% từ Quỹ Doanh thu Hợp nhất của Chính phủ Liên bang để tài trợ thuốc men, thiết bị, duy trì cơ sở, phương tiện vận chuyển khẩn cấp, hỗ trợ nhân viên và nâng cấp cơ sở.
Chính phủ các cấp còn triển khai nhiều chính sách khác như “PHC Under One Roof” nhằm tập trung quản lý PHC dưới một cơ quan bang, nâng cao quản trị và trách nhiệm tài chính. Chính quyền hiện tại do Tổng thống Tinubu lãnh đạo tiếp tục ưu tiên cải thiện chăm sóc y tế cơ sở, với kế hoạch mở rộng tuyển dụng, áp dụng hệ thống y tế số, tăng cường nguồn thuốc và đầu tư cơ sở hạ tầng.
Thách thức về nhân lực và cơ sở vật chất
Giám đốc Sức khỏe Cộng đồng Borno cho biết thiếu hụt nhân lực do người lao động di cư khiến nhiều trung tâm không thể khai thác hết hiệu quả. Tình trạng này phổ biến tại các vùng khó tiếp cận, nơi người làm việc còn lo ngại về an ninh.
Tại bang Kano, chính quyền đã cải tạo và trang bị lại 320 trung tâm y tế cơ sở trong 3 năm qua. Tuy nhiên, tỉnh vẫn cần bổ sung thêm khoảng 7.000 nhân viên y tế để củng cố hiệu quả dịch vụ. Các chương trình đào tạo và nâng cao trình độ cho nhân viên đang được đẩy mạnh.
Phản hồi từ các bang khác
Ở Zamfara, dù phải đối mặt với an ninh bất ổn, các trung tâm y tế cơ sở vẫn hoạt động tại tất cả 14 huyện dưới sự điều hành của chính quyền bang. Tuy nhiên, tình trạng thiếu nhân lực là thách thức lớn, và việc tuyển dụng đang được tiến hành.
Tại Benue, quan điểm cho rằng PHC phải có bác sĩ để được gọi là hoạt động là không chính xác. Các trung tâm chủ yếu do các nhân viên y tế cộng đồng, y tá, nữ hộ sinh, kỹ thuật viên y tế vận hành. Chính quyền bang vẫn tiếp tục đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất và cung cấp thuốc men cần thiết.
Thiếu nhân lực buộc PHC ở Bauchi phụ thuộc người tình nguyện
The Punch cho biết nhiều trung tâm ở bang Bauchi hiện chủ yếu dựa vào tình nguyện viên, bao gồm y tá và nữ hộ sinh, do thiếu nhân viên chính thức. Điều này khiến tải công việc tăng lên đáng kể cho các tình nguyện viên tại nhiều cơ sở.
Tình trạng thiếu nhân lực là nghịch lý trong bối cảnh nhiều cơ sở được cải tạo, nhưng vẫn chưa đủ sức duy trì hoạt động tối ưu vì vắng bóng nhân viên y tế chuyên nghiệp và đầy đủ.

