Thách thức từ hệ thống dữ liệu phân mảnh và hạn chế pháp lý
Thái Lan đặt mục tiêu trở thành một nền kinh tế dựa trên dữ liệu và công nghệ, tuy nhiên các rào cản về cấu trúc vẫn đang cản trở quá trình này, theo nhận định của một nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Nghiên cứu Phát triển Thái Lan (TDRI). Hiện tại, các cơ sở dữ liệu của chính phủ và khu vực tư nhân đang bị phân tách, khiến việc khai thác giá trị tối đa từ dữ liệu trở nên khó khăn.
Chính phủ đang thúc đẩy chuyển đổi số như một trụ cột chiến lược để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và xây dựng nền kinh tế dựa trên tri thức. Họ cam kết đưa việc ra quyết định dựa trên dữ liệu trở thành một phần quan trọng trong hiện đại hóa kinh tế, với kỳ vọng rằng sử dụng hiệu quả dữ liệu lớn và công nghệ số sẽ nâng cao dịch vụ công, tăng năng suất và thu hút đầu tư.
Tuy nhiên, Nonarit Bisonyabut, nhà nghiên cứu cao cấp tại TDRI, cho biết Thái Lan vẫn chỉ ở giai đoạn khởi đầu trong quá trình trở thành quốc gia thực sự vận hành dựa trên dữ liệu. Ông nhấn mạnh rằng, dù Thái Lan thu thập một lượng lớn dữ liệu, nhưng các dữ liệu này lại nằm trong các “thùng riêng biệt” không kết nối.
Các hệ thống dữ liệu riêng biệt trong chính phủ và doanh nghiệp
Các cơ quan chính phủ như Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Y tế Công cộng đều có các cơ sở dữ liệu riêng biệt. Ngoài ra, ngân hàng, nhà mạng di động và bệnh viện cũng lưu trữ thông tin khách hàng quy mô lớn nhưng các hệ thống này hiếm khi được chia sẻ hay kết nối với nhau. Điều này giới hạn khả năng phát triển các dịch vụ vượt ra ngoài phạm vi từng tổ chức.
Ví dụ, các ngân hàng có thể phân tích hành vi khách hàng để tạo ra sản phẩm tài chính hoặc bảo hiểm phù hợp, nhưng sáng tạo quy mô lớn bị hạn chế do dữ liệu không được tích hợp đồng bộ. Các tổ chức chỉ có thể phát triển trên nền tảng dữ liệu sẵn có mà không thể tận dụng sức mạnh tổng hợp từ các nguồn khác.
Rào cản từ pháp luật và văn hóa không chia sẻ dữ liệu
Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân (PDPA) yêu cầu các tổ chức phải xin phép người dùng trước khi sử dụng dữ liệu cá nhân cho mục đích mới, bảo vệ quyền riêng tư nhưng cũng hạn chế việc khai thác giá trị kinh tế của dữ liệu. Đối với các cơ quan nhà nước, dù có thẩm quyền thu thập dữ liệu, họ thường ngần ngại chia sẻ do lo ngại trách nhiệm pháp lý và sự giám sát của công luận.
Từ lâu đã tồn tại văn hóa không chia sẻ dữ liệu ngay cả trong nội bộ các cơ quan chính phủ. Dù luật mới có thúc đẩy chia sẻ thông tin, việc thực thi vẫn rất hạn chế và các cơ quan chủ yếu chỉ phản hồi theo từng yêu cầu cụ thể thay vì cung cấp dữ liệu tương tác rộng rãi.
Nonarit dẫn chứng Bộ Phát triển Doanh nghiệp, nơi chỉ cho phép người dùng hỏi liệu một cá nhân cụ thể có làm giám đốc công ty hay không, thay vì công bố dữ liệu một cách truy cập được rộng rãi. Việc này khiến hệ sinh thái dữ liệu không thể phát triển và đổi mới.
Kinh nghiệm từ nước ngoài và tiềm năng ứng dụng tại Thái Lan
Trong khi đó, một số quốc gia như Trung Quốc đã xây dựng hệ thống dữ liệu tích hợp cao, cho phép sử dụng trí tuệ nhân tạo để cải thiện quản lý giao thông, an toàn công cộng và điều hành đô thị, dù với mức độ quan tâm riêng về quyền riêng tư cá nhân.
Thái Lan hiện chưa có khả năng kết nối hồ sơ cá nhân trên các cơ sở dữ liệu khác nhau thông qua một định danh số duy nhất. Nếu có, dữ liệu liên quan tới số định danh quốc gia 13 chữ số của công dân, bao gồm lịch sử lái xe, tai nạn và thông tin sức khỏe, có thể hỗ trợ định giá bảo hiểm chính xác hơn, cải thiện chính sách công và cá nhân hóa dịch vụ.
Ở các quốc gia dân chủ, ví dụ như châu Âu, các khung pháp lý tin cậy bảo vệ quyền riêng tư cá nhân đồng thời tạo điều kiện để người dùng tự nguyện chia sẻ dữ liệu phục vụ các dịch vụ tài chính, bảo hiểm và đổi mới sáng tạo. Điều này giúp các tổ chức cho vay đánh giá hiệu quả hơn hồ sơ rủi ro của khách hàng qua dữ liệu đã được xác thực.
Tại Thái Lan, các sáng kiến nhỏ như dự án "Your Data" của Ngân hàng Trung ương nhằm mở rộng quyền truy cập tài chính thông qua chia sẻ dữ liệu tài chính đã được triển khai. Tuy nhiên, những nỗ lực này vẫn chưa đủ để xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu toàn diện, đủ sức thúc đẩy nền kinh tế dựa trên dữ liệu một cách toàn diện.
Đề xuất phát triển nền tảng trao đổi dữ liệu quốc gia
Nonarit đề xuất xây dựng một nền tảng trao đổi dữ liệu toàn quốc xoay quanh các danh tính số an toàn. Trong hệ thống này, cá nhân sẽ kiểm soát truy cập tới dữ liệu cá nhân như hồ sơ sức khỏe, lịch sử tài chính và các dữ liệu đã được xác minh khác, đồng thời cấp quyền sử dụng có chọn lọc cho các tổ chức.
Khung này có thể thay đổi toàn bộ các ngành như bảo hiểm và y tế. Ví dụ, bảo hiểm có thể áp dụng mức phí tùy chỉnh dựa trên dữ liệu sức khỏe xác thực hoặc thông tin từ thiết bị đeo thông minh, khuyến khích chăm sóc y tế phòng ngừa đồng thời giảm chi phí.
Mảng y tế cũng đang bị cản trở bởi hệ thống phân mảnh. Người bệnh thường phải tự mình lấy hồ sơ điều trị khi chuyển viện dù công nghệ số đã khá phát triển. Việc chuyển giao hồ sơ y tế điện tử sẽ giúp bệnh nhân được chăm sóc nhanh hơn và hiệu quả hơn.
Nguy cơ từ các nền tảng kỹ thuật số nước ngoài
Người dùng Thái Lan hiện đang cung cấp nhiều dữ liệu cho các nền tảng số nước ngoài vốn rất thành công trong việc thu thập và khai thác dữ liệu để kiếm lời. Phần lớn người dùng chấp nhận các điều khoản dài dòng mà không hiểu rõ quyền lợi mình từ bỏ để đổi lấy việc sử dụng dịch vụ trực tuyến.
Khi các công ty tích lũy lượng dữ liệu khổng lồ, họ có thể dùng trí tuệ nhân tạo để củng cố kinh doanh và tác động tới hành vi tiêu dùng. Những thuật toán mạng xã hội đã bị chỉ ra vì khuyến khích tiêu thụ quá mức hoặc ảnh hưởng đến hành vi trẻ em.
Việc kiện các công ty công nghệ đa quốc gia cũng gặp nhiều khó khăn do họ hoạt động ngoài phạm vi pháp lý của Thái Lan. Dù Hội đồng Người tiêu dùng đã có một số vụ kiện, việc bảo vệ người tiêu dùng trước các công ty công nghệ quốc tế vẫn là thách thức lớn.
Những hạn chế trong việc quản lý và liên kết dữ liệu trong nước, cùng với thế mạnh khai thác dữ liệu từ các nền tảng nước ngoài, đặt ra bài toán cấp bách về bảo mật, quyền riêng tư và khai thác dữ liệu hiệu quả cho Thái Lan trong thế giới số hóa.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Thái Lan đang ở giai đoạn đầu trong việc xây dựng nền kinh tế dựa trên dữ liệu với nhiều hệ thống dữ liệu phân tách.
- Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân (PDPA) bảo vệ quyền riêng tư nhưng cũng giới hạn khả năng tận dụng dữ liệu kinh tế.
- Văn hóa không chia sẻ dữ liệu nội bộ giữa các cơ quan chính phủ làm chậm tiến trình phát triển nền kinh tế số.
- Các quốc gia như Trung Quốc và châu Âu có kinh nghiệm phát triển hệ thống dữ liệu tích hợp đa dạng phục vụ cải thiện quản trị và kinh tế.
- Việc xây dựng nền tảng trao đổi dữ liệu quốc gia dựa trên danh tính số an toàn có thể thúc đẩy các ngành như bảo hiểm và y tế phát triển hiệu quả hơn.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.







