Một phát hiện trái ngược kỳ vọng
Theo báo South China Morning Post, nhóm nghiên cứu do Li Dongfeng, thuộc chương trình hợp tác khoa học và kỹ thuật môi trường của Đại học Bắc Kinh, dẫn dắt đã phát hiện băng ngầm nông gia tăng bất ngờ trong hai thập kỷ qua, ảnh hưởng tới hơn một phần ba diện tích băng vĩnh cửu của cao nguyên – hiện tượng chủ yếu do các yếu tố khí hậu tự nhiên. Nghiên cứu được thực hiện cùng Viện Alfred Wegener của Đức và Đại học Sư phạm Nam Kinh, công bố trên tạp chí bình duyệt Science Advances hồi tháng 7.
Các tác giả nhấn mạnh cao nguyên là khu vực rất nhạy cảm, đã ấm lên với tốc độ gấp đôi mức trung bình toàn cầu trong những thập kỷ gần đây, gây suy thoái băng vĩnh cửu đáng kể. Quá trình tan băng đe dọa sự ổn định cảnh quan, chức năng hệ sinh thái và an toàn hạ tầng, cuối cùng ảnh hưởng tới sự phát triển bền vững của hơn hai tỷ người ở hạ lưu.
Mức độ dễ tổn thương ấy đã được phơi bày hồi cuối tháng 8, khi một vụ lở đất và lũ quét thảm khốc do sông băng sụp đổ ở biên giới Trung Quốc – Nepal khiến hàng nghìn người thiệt mạng hoặc mất tích. Dòng bùn đất di chuyển 22 km xuống thung lũng, tới cửa khẩu Gyirong chỉ trong bảy phút, và một quan chức cấp cao của Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc khi đó cảnh báo sông băng trên cao nguyên có thể ngày càng bất ổn.
369 lỗ khoan và 40 năm dữ liệu
Theo thông báo của Đại học Bắc Kinh ngày 19/10, môi trường khắc nghiệt ở độ cao lớn từ lâu hạn chế các quan sát thực địa, khiến giới khoa học chưa có bức tranh đầy đủ về phân bố và xu hướng của băng ngầm.
Để giải quyết vấn đề này, nhóm của ông Li tổng hợp dữ liệu từ 369 lỗ khoan trên khắp vùng băng vĩnh cửu của cao nguyên.
Khi so sánh các lỗ khoan được thực hiện trước và sau năm 2000, họ nhận thấy những lỗ khoan mới thường chứa nhiều băng hơn.
Để xác định đây là xu hướng rộng khắp hay chỉ là bất thường cục bộ, các nhà khoa học kết hợp dữ liệu vệ tinh, học máy và mô hình hóa băng vĩnh cửu để tái dựng biến động hàm lượng nước ở độ sâu tới 3,2 mét trong giai đoạn 1979-2018.
Lượng mưa tăng là “thủ phạm” chính
Theo nghiên cứu, sự gia tăng băng bất thường tập trung ở vùng nội địa phía tây bắc, chiếm khoảng 35% diện tích băng vĩnh cửu của cao nguyên. Dữ liệu khí tượng cho thấy lượng mưa và tuyết hằng năm ở vùng nội địa chịu ảnh hưởng của gió tây đã tăng 60% kể từ năm 2000.
Các nhà nghiên cứu cho rằng lượng nước bổ sung đã thấm xuống đáy lớp hoạt động của băng vĩnh cửu rồi tái đóng băng trong môi trường luôn dưới 0 độ C, dần bồi đắp thêm cho lớp băng ngầm sẵn có. Họ khuyến cáo hiện tượng này cần được tính đến trong các dự án kỹ thuật, đánh giá an ninh môi trường và chính sách thích ứng khí hậu trong tương lai.
Tác động của sự gia tăng băng bất thường này đối với sự ổn định của lớp băng vĩnh cửu bên dưới, cũng như những hệ quả rộng hơn về môi trường và kinh tế – xã hội, vẫn là những câu hỏi mở và quan trọng cần được nghiên cứu thêm.
Phủ “chăn” cho sông băng: giải pháp thích ứng
Trong khi một số nhà khoa học nghiên cứu biến động khí hậu, những người khác thử nghiệm can thiệp công nghệ để bảo vệ sông băng. Tại Lan Châu, tỉnh Cam Túc, nhóm nghiên cứu của Viện Sinh thái – Môi trường và Tài nguyên Tây Bắc thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc đã tiến hành thí nghiệm bảo vệ sông băng ở rìa phía đông cao nguyên.
Từ năm 2022, mỗi năm nhóm phủ một lớp màng nano phản xạ, cách nhiệt lên một phần sông băng ở tỉnh Tứ Xuyên để chặn trao đổi nhiệt, trải trước tháng 5 và thu hồi vào cuối tháng 9. Theo trang tin The Paper, một số phần của sông băng đã dày thêm 10 cm, và nhóm ước tính biện pháp này có thể kéo dài tuổi thọ sông băng ít nhất ba đến bốn lần.
Tuy vậy, các nhà nghiên cứu lưu ý phương pháp không áp dụng được cho mọi sông băng do khó khăn hậu cần như vận chuyển vật liệu, và nhấn mạnh đây chỉ là biện pháp thích ứng trong cuộc chạy đua với thời gian.
Biện pháp này không thể đảo ngược xu hướng cơ bản do hiện tượng nóng lên toàn cầu gây ra.
