Lịch sử hình thành biểu tượng tamarindo ở Santa Clara
Tại thành phố Santa Clara, bức tượng những người sáng lập nằm dưới bóng cây tamarindo trên đồi Loma del Carmen được xem là biểu tượng nổi bật và gắn bó sâu sắc với địa phương. Tuy nhiên, các nhà sử học đồng thuận rằng không có bằng chứng tài liệu xác nhận lễ thánh đầu tiên được tiến hành dưới cây tamarindo đó. Thực tế, tamarindo là loài thực vật nhập khẩu từ châu Phi vào Cuba sau khi thành phố Santa Clara đã được thành lập.
Tham khảo văn bản từ tác phẩm El indio del Cubanacán (1848) của Manuel Dionisio González, cây liên quan tới sự kiện thành lập thành phố là một cây ceiba. Mười năm sau, trong Memoria histórica (1858), chính tác giả này gợi ý có thể buổi lễ được tổ chức bên dưới một cây jagüey ở Quảng trường Chính (hiện là công viên Vidal). Dù vậy, ông không ủng hộ hoàn toàn giả thuyết này mà cho rằng địa điểm thành lập nằm quanh khu vực Loma del Carmen, vốn đã có những chuồng trại nuôi gia súc.
Nguồn gốc và sự lan truyền tamarindo tại Cuba
Tamarindo vốn là cây bản địa của vùng nhiệt đới châu Phi, được đưa vào châu Mỹ qua hành trình thương mại của Galeón de Manila nối liền Philippines và Mexico. Dấu tích đầu tiên về việc trồng cây tamarindo có thể được tìm thấy từ năm 1584 tại Acapulco, Mexico. Tuy nhiên, tại Cuba, các ghi chép về tamarindo không xuất hiện cho đến thế kỷ 17, sau khi Santa Clara được thành lập.
Judiel Reyes Aguilar, thư ký truyền thông của Liên đoàn Sử gia Cuba tại tỉnh Villa Clara, đã xác nhận rằng không có ghi chép nào về việc trồng tamarindo ở Cuba trước thời điểm này. Do đó, tamarindo không thể là cây chứng kiến sự kiện thành lập thành phố.
Phát triển biểu tượng cây tamarindo trong cộng đồng và văn hóa
Lịch sử cho thấy ý tưởng về lễ thánh đầu tiên dưới cây tamarindo chỉ thực sự trở thành niềm tin phổ biến từ năm 1894, khi các nghị viên Alejandro Ruiz và Miguel Torrens đề xuất tạo ra một huy hiệu cho thành phố có hình ảnh cây tamarindo. Điều này tạo nên một biểu tượng mang tính xây dựng hơn là dựa trên chứng cứ lịch sử.
Không có tài liệu nào chứng minh cây tamarindo đó tồn tại từ năm 1689, năm thành phố được thành lập. Đây là một biểu tượng được xây dựng và củng cố qua thời gian, theo nhà sử học Hedy Hermina Águila Zamora.
Năm 1744, một mảnh đất gần Loma del Carmen được trao để xây dựng nhà nguyện thánh Nuestra Señora del Carmen. Manuel Dionisio González cho rằng nhà nguyện này nhằm lưu giữ ký ức về nơi thành lập thành phố, với cây thánh giá đánh dấu khu vực của lễ thành lập được giữ đến thế kỷ 19.
Sự kiện đốn hạ và trồng lại cây tamarindo
Vào tháng 12 năm 1916, Chính quyền thành phố đề xuất đốn hạ cây tamarindo nằm bên cạnh nhà thờ Carmen vì cho rằng nó làm mất mỹ quan đô thị. Thực hiện vào năm 1918, việc đốn cây gây ra làn sóng phản đối gay gắt từ báo chí địa phương.
Nhà báo và đại tá quân đội giải phóng Francisco López Leiva chỉ trích mạnh mẽ hành động này, gọi đó là một “cơn giận phá hoại” và so sánh với việc đốn cây ceiba lịch sử ở Templete, Havana, một cây luôn được chính quyền thủ đô trồng lại.
Để sửa sai, Hội Nhà báo đã trồng một cây tamarindo mới cách đó vài bước chân, bao quanh bằng hàng rào sắt và gắn tấm bảng kỷ niệm ngày 15 tháng 7 năm 1923.
Tượng đài và lễ hội liên quan đến tamarindo
Năm 1952, Nhóm nhạc Los Mil đã khánh thành tượng đài do nhà điêu khắc Boabdil Ross Rodríguez thực hiện, tôn vinh sự kiện thành lập thành phố cùng với hình ảnh cây tamarindo. Quần thể tượng đài này được công nhận là Di tích Quốc gia vào năm 1991.
Kể từ năm 1989, mỗi ngày 15 tháng 7 trở thành dịp truyền thống để trồng thêm một cây tamarindo mới trong khu rừng biểu tượng tại đồi Loma del Capiro, củng cố biểu tượng cây tamarindo như một phần của bản sắc thành phố Santa Clara, bất chấp sự thiếu chính xác lịch sử của nó.
Nhà sử học Hedy Hermina Águila Zamora khẳng định dù cây tamarindo không hiện diện trong thời điểm thành lập, nó đã được thành phố chấp nhận và trở thành biểu tượng đặc trưng của Santa Clara.
Tamarindo trong văn hóa dân gian Cuba
Tác phẩm Leyendas santaclareñas ghi nhận trong khu vực phía đông Cuba, truyền thuyết La Luz de Yara cũng liên hệ cây tamarindo với cái chết của tộc trưởng Hatuey, cho thấy cây tamarindo đã trở thành hình tượng quen thuộc trong trí tưởng tượng dân tộc Cuba.
Như vậy, cây tamarindo dù không phải là chứng nhân lịch sử trực tiếp nhưng mang giá trị biểu tượng sâu sắc trong di sản văn hóa và đời sống tinh thần của người dân Santa Clara nói riêng và Cuba nói chung.
Key takeaways from this article
- Hình ảnh cây tamarindo là biểu tượng gắn bó lâu đời của thành phố Santa Clara.
- Không có bằng chứng lịch sử xác nhận lễ thánh đầu tiên được tổ chức dưới cây tamarindo.
- Cây tamarindo được đưa vào Cuba sau khi Santa Clara được thành lập, xuất xứ từ châu Phi qua tuyến thương mại từ Philippines đến Mexico.
- Biểu tượng cây tamarindo được củng cố từ cuối thế kỷ 19, đặc biệt qua đề xuất tạo huy hiệu thành phố.
- Việc đốn hạ tamarindo năm 1918 gây phản ứng mạnh mẽ, dẫn đến việc trồng lại cây tamarindo như biểu tượng văn hóa.
Subscribe to the QMVN newsletter
A daily morning digest - only stories worth reading, no spam.

