Tình hình dịch Ebola do virus Bundibugyo tại Congo

Tính đến ngày 15/7, đợt bùng phát dịch Ebola do virus Bundibugyo đã ghi nhận trên 2.124 ca mắc được xác nhận, trong đó có 828 ca tử vong tại bốn tỉnh của Cộng hòa Dân chủ Congo và lây lan sang Uganda. Tỉ lệ lan rộng và số ca nhiễm vượt xa các đợt bùng phát Ebola trước đây, với hơn 1.000 ca chỉ sau 40 ngày, nhanh hơn nhiều so với đợt dịch năm 2018 ở tỉnh North Kivu mất 235 ngày để đạt mốc tương tự.

Kể từ khi đợt dịch được công bố tại tỉnh Ituri, vốn đang chịu ảnh hưởng xung đột kéo dài, nhân viên y tế chủ yếu có thể cung cấp dịch truyền và chăm sóc hỗ trợ do chưa có điều trị chính thức hay vaccine được phê duyệt cho loại virus này. Các nhân viên y tế và cộng đồng quốc tế, bao gồm cả các tình nguyện viên Châu Âu và Mỹ, đã bị nhiễm virus trong quá trình tiến hành các hoạt động cứu trợ và kiểm soát dịch.

Nguyên nhân của sự lạc hậu trong chuẩn bị y tế toàn cầu

Laura Leyser, Tổng thư ký tổ chức Médecins Sans Frontières, nhận định đợt dịch lần này không phải là sự kiện cá biệt mà là biểu hiện của một mô hình lặp đi lặp lại trong chuẩn bị y tế toàn cầu. Đầu tư cho phòng chống dịch bệnh thường chỉ được chú ý trong lúc có khủng hoảng và nhanh chóng bị bỏ quên khi dư luận giảm nhiệt. Các đợt bùng phát nhỏ của virus Bundibugyo trước đây vào năm 2007 và 2012 đã chỉ rõ các thiếu sót như việc không có phương pháp xét nghiệm nhanh, vaccine hay phương pháp điều trị hiệu quả. Tuy nhiên, do không có thêm khủng hoảng lớn nào khiến các nhà tài trợ duy trì đầu tư, các đề xuất về tăng cường nghiên cứu và cơ sở hạ tầng y tế không được đáp ứng kịp thời.

Thành tựu đạt được về vaccine và phương pháp điều trị cho virus Ebola chủng Zaire chỉ xuất hiện sau đại dịch Tây Phi từ 2014-2016, khi dịch đã cướp đi sinh mạng của hơn 11.000 người và trở thành mối quan ngại an ninh toàn cầu. Hiện tại, một thử nghiệm lâm sàng do WHO tài trợ đang diễn ra nhằm tìm ra phương pháp điều trị hiệu quả cho virus Bundibugyo, được phối hợp bởi Viện Nghiên cứu Quốc gia về Bệnh truyền nhiễm DRC và các đối tác quốc tế. Tuy nhiên, đây là kết quả sau gần hai thập kỷ chờ đợi và thêm một đợt dịch chết người mới có thể thúc đẩy tiến trình này.

Thách thức không chỉ giới hạn ở Ebola

Thách thức trong đầu tư phát triển y tế không chỉ áp dụng với Ebola mà còn nhiều bệnh truyền nhiễm khác. Kháng thuốc kháng sinh được xem là mối đe dọa sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, nhưng sự phát triển thuốc mới gặp nhiều khó khăn do khoa học phức tạp và không hấp dẫn về mặt thương mại.

Advertisement300 × 250

Tương tự, việc duy trì các chương trình tiêm chủng phòng bệnh như sởi cũng gặp khó, khi hệ thống tiêm chủng không được củng cố đủ trước khi bùng phát xảy ra.

Nguy cơ từ những thiếu hụt này được minh họa qua dịch tả, vốn gia tăng kể từ năm 2017 trong khi nguồn vaccine không đáp ứng đủ nhu cầu toàn cầu. Sự thiếu hụt này đã buộc các tổ chức quan trọng phải chuyển từ phác đồ tiêm vaccine hai lần sang một lần nhằm kéo dài nguồn cung, mặc dù điều này làm tăng rủi ro bùng phát dịch lớn hơn và kéo dài tình trạng khan hiếm.

Tác động của cắt giảm tài trợ và xung đột đối với hệ thống y tế

Các biện pháp cắt giảm tài trợ quốc tế cho y tế và hỗ trợ nhân đạo trong 18 tháng qua không làm bùng phát trực tiếp dịch Ebola, nhưng đã làm tổn thương thêm các hệ thống y tế vốn đã rất yếu do xung đột và dịch chuyển dân cư. Hệ thống này không đủ khả năng ứng phó hiệu quả với các dịch bệnh xảy ra trong bối cảnh phức tạp đó.

Cơ hội và thách thức trong chính sách toàn cầu về phòng chống dịch bệnh

Có một số điểm sáng trong chuẩn bị phòng dịch toàn cầu, đó là dù chưa được hoàn thiện, Hiệp định Đại dịch do WHO tài trợ năm 2025 đã được các quốc gia thành viên thông qua. Giai đoạn đàm phán quan trọng còn lại về chia sẻ mẫu bệnh phẩm và lợi ích từ nghiên cứu vẫn đang tiếp diễn và là điểm gây tranh cãi lớn. Nếu đạt được, các quy định này sẽ giúp vaccine, phương pháp xét nghiệm và điều trị tiếp cận đúng đối tượng cần, không chỉ là các bên có khả năng chi trả.

Tuy nhiên, tại Đại Hội Y tế Thế giới tháng 5 vừa qua, các quốc gia vẫn chưa đạt được đồng thuận cuối cùng về nội dung này. Các chính phủ có thể chủ động thực hiện bằng cách gắn điều kiện truy cập công bằng cho các nghiên cứu do họ tài trợ, bảo đảm người tham gia thử nghiệm và cộng đồng có nguy cơ không bị bỏ lại phía sau trong quá trình phân phối thiết bị y tế.

Đầu tư bền vững cho phòng chống dịch bệnh là cách duy nhất để ngăn chặn nguy cơ bùng phát kinh hoàng tương tự đại dịch Ebola Tây Phi hay COVID-19. Chi phí cho phòng ngừa có thể được xem là đắt đỏ nhưng so với chi phí khủng khiếp của các đợt dịch bệnh không được chuẩn bị đầy đủ, thì rõ ràng là tiết kiệm hơn nhiều về tài chính lẫn tính mạng con người.

Hiện tại, các bác sĩ, y tá và nhân viên y tế tại Cộng hòa Dân chủ Congo đang đối mặt trực tiếp với bài học đó giữa thực tế dịch bệnh nguy hiểm và hạn chế trong nguồn lực ứng phó.

Laura Leyser, Tổng Thư ký Tổ chức Médecins Sans Frontières (Bác sĩ Không Biên giới), người có nhiều năm kinh nghiệm trong ứng phó dịch bệnh, đã chia sẻ quan điểm trên.

Key takeaways from this article

  • Đợt bùng phát Ebola do virus Bundibugyo tại DRC là dịch nhanh nhất từng ghi nhận với hơn 2.100 ca và 828 ca tử vong tính đến giữa tháng 7.
  • Không có vaccine và phương pháp điều trị hiệu quả cho virus Bundibugyo do thiếu đầu tư nghiên cứu kéo dài hàng thập kỷ.
  • Sự chuẩn bị y tế toàn cầu thường chỉ được quan tâm trong khủng hoảng rồi bị bỏ quên khi hết dịch.
  • Các bệnh khác như kháng thuốc kháng sinh, sởi và dịch tả cũng bị ảnh hưởng bởi chuẩn bị y tế yếu kém và nguồn vaccine thiếu hụt.
  • Việc cắt giảm tài trợ quốc tế và xung đột kéo dài làm suy yếu hệ thống y tế tại các vùng dịch, làm trầm trọng thêm nguy cơ dịch bệnh bùng phát.

Subscribe to the QMVN newsletter