Chế độ ăn Địa Trung Hải không chỉ là dầu ôliu
Chế độ ăn Địa Trung Hải được đánh giá là một trong những thực đơn tốt nhất cho sức khỏe toàn diện, không chỉ giảm nguy cơ các bệnh tim mạch, tiểu đường mà còn có thể cải thiện tinh thần và khả năng chịu đựng căng thẳng. Thực chất, đây là lối ăn cân bằng dựa trên rau củ, trái cây, đậu đỗ, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt, hạt giống, chất béo lành mạnh và lượng vừa phải các sản phẩm từ sữa, cá hoặc thịt nạc. Các loại thực phẩm chế biến sẵn, tinh bột tinh chế, đồ uống có đường và thịt đỏ đều được hạn chế tối đa.
Nhiều nguyên liệu quen thuộc trong bếp Ấn Độ
Phổ biến nhất là hiểu lầm cho rằng ăn theo đúng kiểu Địa Trung Hải nghĩa là phải dùng các thực phẩm Tây phương như dầu ôliu nhập khẩu hay phô mai feta đắt tiền. Trên thực tế, một bữa ăn truyền thống tại Ấn Độ khi được chuẩn bị hợp lý có thể rất gần với nguyên tắc của chế độ Địa Trung Hải. Ví dụ, một bữa gồm đậu lăng, rau củ theo mùa, bánh mì từ ngũ cốc nguyên hạt hay ngô, sữa chua nhà làm và salad tươi cung cấp đầy đủ chất xơ, protein, vitamin, khoáng chất và carbohydrate phức tạp đúng tỷ lệ khuyến nghị.
Các loại đậu như rajma, chole, lobia, đậu xanh nguyên hạt và giá đỗ là nguồn protein thực vật phong phú và nhiều chất xơ. Sữa chua tự làm có chứa lợi khuẩn, còn các gia vị truyền thống như nghệ, cumin, ngò, gừng mang lại nhiều hợp chất sinh học có khả năng chống oxy hóa và kháng viêm.
Ưu tiên rau củ chiếm nửa đĩa ăn
Rau củ nên chiếm khoảng một nửa khẩu phần trong bữa trưa và tối. Ẩm thực Ấn Độ với đa dạng các loại rau như rau bina, methi, sarson, lauki, tori, bí đỏ, bắp cải, súp lơ, đậu que, cà rốt, củ dền, ớt chuông, bhindi và các loại quả bầu cung cấp nhiều chất xơ, vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa nhưng lại ít calo. Ăn đa dạng rau sắc màu giúp tăng cường các hợp chất thực vật tốt cho sức khỏe, làm giảm oxy hóa và viêm mãn tính, những nguyên nhân dẫn đến tiểu đường, bệnh tim mạch và nhiều bệnh mạn tính khác. Nấu rau ít dầu nhưng vẫn giữ được kết cấu tự nhiên sẽ bảo tồn hương vị và giá trị dinh dưỡng.
Chọn ngũ cốc nguyên hạt thay tinh bột tinh chế
Thay gạo trắng đã đánh bóng và bột tinh chế bằng lúa mì nguyên cám, gạo nâu, gạo giã tay và các loại ngũ cốc truyền thống như jowar, bajra, ragi giúp tăng cường lượng chất xơ và làm chậm tăng đường huyết sau bữa ăn. Ngoài ra, ngũ cốc nguyên hạt còn giúp tạo cảm giác no lâu và hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh hơn.
Các loại ngũ cốc truyền thống đã nuôi dưỡng nhiều cộng đồng qua hàng thế kỷ xứng đáng được tái phục hồi trên bàn ăn, không phải vì xu hướng mà bởi giá trị dinh dưỡng vượt trội so với sản phẩm tinh chế.
Protein cần được tăng cường trong bữa ăn
Tăng lượng protein trong chế độ ăn giúp cảm thấy no lâu hơn, duy trì khối lượng cơ, hỗ trợ quá trình lão hóa khỏe mạnh và giúp kiểm soát đường huyết ổn định hơn. Protein không cần phải là lựa chọn đắt tiền, đậu lăng, rajma, chole, lobia, sản phẩm từ đậu nành, giá đỗ và sữa chua làm tại nhà đều là các nguồn protein kinh tế cho người ăn chay. Với người ăn thịt, trứng, cá và thịt gà bỏ da có thể được thêm vào khẩu phần hợp lý. Paneer có thể dùng nhưng nên nấu với ít dầu và ăn với phần lượng phù hợp. Mỗi bữa ăn chính nên có nguồn protein rõ ràng thay vì chỉ dựa vào ngũ cốc.
Chất béo lành mạnh quan trọng hơn loại dầu đắt tiền
Điểm nổi bật của chế độ Địa Trung Hải là ưu tiên các chất béo không bão hòa. Tại Ấn Độ, dầu cải, dầu đậu phộng, dầu mè và dầu cám gạo đều có thể là lựa chọn lành mạnh khi sử dụng hợp lý. Mục tiêu chính là giảm chất béo bão hòa từ ghee, bơ, vanaspati và các thực phẩm chế biến nhiều, đồng thời tránh chiên rán sâu. Cần nhớ rằng dầu nào cũng có lượng calo tương đương, vì vậy nên thay thế chất béo không tốt bằng chất béo tốt chứ không phải tăng tổng lượng dầu mỡ tiêu thụ.
Hạ thấp đường nhưng không cảm thấy thiếu thốn
Chế độ ăn Địa Trung Hải nổi bật với việc xem các món tráng miệng là những món thưởng thỉnh thoảng, chứ không phải thói quen hằng ngày. Điều này đồng nghĩa với việc hạn chế đồ ngọt, nước uống có đường, nước ép đóng hộp, bánh ngọt và ngũ cốc ăn sáng có đường. Chú ý cả vào trà và cà phê vì chỉ một thìa đường mỗi lần, mỗi ngày hai lần cũng có thể tích tụ thành lượng đường đáng kể trong một năm.
Tuy nhiên, trái cây tươi hoàn toàn không nên tránh bởi việc ăn quả nguyên vẹn với khẩu phần hợp lý sẽ cung cấp chất xơ, vitamin và chất chống oxy hóa giúp làm chậm hấp thu đường và có lợi cho sức khỏe tổng thể.
Cẩn trọng với muối dù dễ bị quên lãng
Ẩm thực Ấn Độ có một kho tàng gia vị phong phú như gừng, tỏi, nghệ, cumin, ngò, hạt tiêu đen, quế, đinh hương, lá cà ri, bạc hà và rau mùi tươi tạo nên hương vị đặc trưng và giảm bớt nhu cầu dùng nhiều muối. Dùng một chút nước cốt chanh cũng giúp món ăn tươi ngon hơn mà không cần thêm muối. Ăn mặn vượt mức làm tăng huyết áp, tăng nguy cơ bệnh tim và thận.
Ăn uống lành mạnh không nên là cảm giác hình phạt. Thực phẩm cần dễ chịu, phù hợp văn hóa và đủ thiết thực để duy trì lâu dài, không chỉ trong vài tuần.
(Tác giả là bác sĩ chuyên khoa Nội tiết cao cấp tại Bệnh viện Indraprastha Apollo, New Delhi)







