Cuộc điều tra chuyển từ sự cố hàng không sang hồ sơ chống khủng bố quốc tế
Vụ việc xảy ra ngày 30 tháng 9 trên chuyến bay FZ1073 của flydubai, khi cơ phó bị cáo buộc tấn công cơ trưởng Smit Machchhar bằng rìu khẩn cấp trong buồng lái. Reuters cho biết máy bay mất độ cao rất nhanh trước khi hành khách và phi hành đoàn khống chế được nghi phạm. Hai phi công ngoài giờ có mặt trên chuyến bay sau đó giúp điều khiển máy bay hạ cánh an toàn tại Tabuk, Saudi Arabia. Hơn 170 hành khách và thành viên phi hành đoàn có mặt trên chuyến bay, phần lớn là người Israel.
Ngày 3 tháng 10, UAE chính thức mô tả đây là một vụ tấn công khủng bố và cho biết nghi phạm đã được chuyển về Abu Dhabi để điều tra. The Times of Israel sau đó đưa tin các điều tra viên Shin Bet đã sang UAE tham gia thẩm vấn. Shin Bet không bình luận công khai, nhưng sự tham gia của cơ quan an ninh nội địa Israel cho thấy cuộc điều tra không còn chỉ tập trung vào hành vi cá nhân trong buồng lái mà còn tìm kiếm khả năng có mạng lưới, người tuyển mộ hoặc liên hệ xuyên biên giới.
Những lời khai được tiết lộ cần được phân biệt với kết luận chính thức
The Times of Israel dẫn các quan chức Israel nói al-Hammami khai rằng ông đã tìm việc tại một hãng bay có đường bay tới Tel Aviv và từng cân nhắc tiến hành tấn công trong một chuyến bay trước đó. Một nguồn khác cho rằng nghi phạm thay đổi ý định vì quen biết một người trên chuyến bay ấy.
Các chi tiết này đáng chú ý nhưng hiện chủ yếu dựa trên nguồn tin được brief về cuộc điều tra, chưa phải bản kết luận công khai của cơ quan công tố UAE.
AP và Reuters đồng thời ghi nhận các dấu hiệu cảnh báo trong quá khứ của nghi phạm đang được nhiều nước rà soát. Nhà chức trách Oman từng được cho là có quan ngại về khuynh hướng cực đoan của al-Hammami; New Zealand xác nhận ông từng trải qua một phần chương trình đào tạo bay tại đây giai đoạn 2018-2019, còn Australia cũng mở kiểm tra các mối liên hệ có thể có. Những cuộc rà soát này nhằm trả lời câu hỏi then chốt: các tín hiệu rủi ro đã xuất hiện từ bao giờ và vì sao chúng không ngăn nghi phạm tiếp tục làm việc trong ngành hàng không.
Iran trở thành tâm điểm chính trị nhưng bằng chứng công khai vẫn chưa đủ
Phần nhạy cảm nhất của cuộc điều tra là câu hỏi liệu nghi phạm hành động một mình hay được một tổ chức hoặc nhà nước hậu thuẫn. Tổng thống Mỹ Donald Trump nói ông “cá nhân” tin Iran đứng sau và cảnh báo Tehran sẽ bị đáp trả mạnh nếu mối liên hệ được chứng minh. Tuy nhiên, Phó tổng thống JD Vance nói ông chưa thấy bằng chứng mang tính kết luận và sẽ chờ đánh giá của các cơ quan tình báo.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng nói nghi phạm đã bị cực đoan hóa theo tư tưởng Hồi giáo nhưng thừa nhận còn quá sớm để khẳng định Iran chỉ đạo vụ việc. Một số nguồn Israel cho biết Mossad đang kiểm tra các chuyến đi trước đây của nghi phạm tới những quốc gia thù địch với Israel. Đến nay, Reuters và AP chưa công bố bằng chứng độc lập nào cho thấy Tehran tuyển mộ hoặc điều khiển al-Hammami. Sự khác biệt giữa nghi vấn tình báo và chứng cứ có thể kiểm chứng vì thế vẫn là ranh giới quan trọng của câu chuyện.
Vụ FZ1073 đặt lại câu hỏi về sàng lọc phi hành đoàn và an ninh buồng lái
Sau vụ việc, Israel tuyên bố sẽ tăng kiểm tra đối với phi công và phi hành đoàn nước ngoài bay vào nước này. Những tranh luận trong nước cũng tập trung vào việc cơ quan nào chịu trách nhiệm kiểm tra thông tin phi hành đoàn trước chuyến bay, và liệu các cảnh báo từ nước ngoài có được chia sẻ đầy đủ hay không. Đây là một lỗ hổng đặc biệt nhạy cảm vì nhân viên buồng lái có quyền tiếp cận trực tiếp hệ thống điều khiển mà những lớp an ninh dành cho hành khách không thể giải quyết.
Vụ flydubai cho thấy an ninh hàng không hiện đại không chỉ là phát hiện vật nguy hiểm tại cửa kiểm tra. Nó còn phụ thuộc vào đánh giá nhân sự, sức khỏe tâm lý, chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới và khả năng phản ứng trong vài phút khi một thành viên phi hành đoàn trở thành mối đe dọa. Việc cơ trưởng sống sót, mở được cửa buồng lái và hành khách cùng phi hành đoàn khống chế nghi phạm đã ngăn thảm họa, nhưng cuộc điều tra đang buộc nhiều nước xem lại những lớp phòng vệ phía trước sự cố.















