Bước đi thăm dò dư luận
Dẫn các nguồn tin chính phủ, nhật báo Yomiuri hôm thứ Tư cho biết hội đồng chuyên gia được lập ra để xem xét sửa đổi Chiến lược An ninh Quốc gia và các văn kiện an ninh then chốt khác sẽ khẳng định Nhật Bản đang cân nhắc sở hữu tàu ngầm năng lượng hạt nhân. Cách diễn đạt này cho phép tiến hành nghiên cứu ban đầu về một mẫu tàu ngầm nội địa mà chưa cần quyết định chắc chắn về việc xây dựng cả một hạm đội.
Nếu nhận được đủ sự ủng hộ của công chúng, dự án có thể được bật đèn xanh. Cần lưu ý rằng đây là tàu ngầm dùng lò phản ứng hạt nhân làm động lực, giúp hoạt động dưới nước lâu hơn nhiều so với tàu chạy diesel - điện, chứ không phải tàu mang vũ khí hạt nhân.
Tâm thế mới của Nhật Bản
Theo giáo sư chính trị học Tadashi Anno của Đại học Sophia ở Tokyo, những ai quan tâm đến an ninh quốc gia đã trở nên thực tế hơn nhiều trước các thách thức bao quanh Nhật Bản và dễ chấp nhận hơn các chương trình quân sự gần đây.
“Thái độ ở Nhật Bản đã thay đổi rất nhiều trong khoảng một thập kỷ qua.” — Tadashi Anno
Những bước chuyển đáng chú ý của Tokyo trong những năm gần đây gồm:
Đưa vào biên chế tàu sân bay đầu tiên kể từ sau Thế chiến II.
Diễn giải lại quy định xuất khẩu, cho phép doanh nghiệp Nhật Bản bán vũ khí ra nước ngoài.
Kế hoạch trang bị tên lửa tầm xa có thể phóng từ tàu ngầm.
Ông Anno dự đoán văn kiện mới sẽ nhấn mạnh tàu ngầm năng lượng hạt nhân là cần thiết để răn đe, đồng thời chịu tác động từ quyết định của Hàn Quốc về việc sở hữu loại tàu này. Theo ông, lập luận đó có thể giúp nhiều người tin rằng tàu ngầm hạt nhân không còn là điều cấm kỵ mà ít nhất là một lựa chọn.
Khoảng cách công nghệ và bài toán theo dõi Trung Quốc
Các chuyên gia cho rằng Nhật Bản còn cách ít nhất một thập kỷ mới có tàu ngầm hạt nhân. Joseph Kristanto, nhà phân tích an ninh hàng hải tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam ở Singapore, nhận định hạm đội tàu ngầm thông thường của Nhật Bản đã ứng dụng nhiều công nghệ tiên tiến để kéo dài thời gian lặn, nhưng vẫn thua kém hải quân Mỹ và Trung Quốc. Trung Quốc đang phát triển năng lực tàu ngầm rất nhanh và có thể vận hành tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo ở Biển Đông và các vùng biển khác; muốn theo dõi chúng, Nhật Bản cần tàu chạy bằng năng lượng hạt nhân.
Ông Kristanto không coi đây là việc Nhật Bản nhảy vào một cuộc chạy đua vũ trang tàu ngầm, nhưng thừa nhận có tâm lý cạnh tranh giữa các nước châu Á và cảm giác Nhật Bản không thể tụt lại phía sau. Ông cũng cho rằng việc triển khai tàu ngầm mới ra Thái Bình Dương chưa phải bước đầu xây dựng hải quân viễn dương, bởi năng lực đó còn đòi hỏi hạm đội tàu mặt nước hoạt động xa căn cứ, điều Nhật Bản hiện chưa có và khó duy trì lâu dài.
Ký ức Hiroshima và tiếng nói bảo thủ
Sự dè dặt trong xã hội Nhật Bản là điều dễ hiểu. Ký ức về Hiroshima và Nagasaki, cùng nỗi sợ còn lại sau thảm họa nhà máy điện hạt nhân Fukushima tháng 3/2011, khiến công nghệ hạt nhân luôn là chủ đề nhạy cảm. Tuy nhiên, sự phản đối với điện hạt nhân nói chung đã giảm, các nhà máy mới đang được xây dựng, cho thấy công chúng dần thay đổi quan điểm.
Ở phía ngược lại, giới bảo thủ ủng hộ mạnh mẽ ý tưởng này. Tháng 4, Viện Nền tảng Quốc gia Nhật Bản, một tổ chức nghiên cứu cánh hữu, đề xuất mở cuộc tranh luận về năng lực hạt nhân, kể cả vũ khí hạt nhân, với lý do lực lượng hạt nhân của Trung Quốc và Triều Tiên mở rộng nhanh chóng. Báo cáo khẳng định vẫn theo đuổi lý tưởng xóa bỏ vũ khí hạt nhân, nhưng cho rằng mục tiêu ấy ngày càng xa vời, đồng thời đặt dấu hỏi về độ tin cậy của liên minh an ninh dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump và kêu gọi Nhật Bản giảm phụ thuộc vào Washington.

















