Khám phá lịch sử với "Ring des Nibelungen"
Bản giao hưởng "Ring des Nibelungen" của Richard Wagner ra mắt cách đây 150 năm từng khiến chính tác giả thất vọng, như chính Cosima Wagner - vợ của ông - từng ghi lại cảm xúc chán nản ấy. Christian Thielemann, nhạc trưởng lừng danh, bày tỏ niềm mong muốn được chứng kiến buổi công diễn đầu tiên của tác phẩm, đặc biệt để nghe cách trình diễn của các ca sĩ khi đó chưa được xem là "ca sĩ Wagner" theo tiêu chuẩn hiện đại và cũng để cảm nhận cách mà Hans Richter, người chỉ huy dàn nhạc phiên bản ra mắt, tiếp cận tác phẩm có quy mô thời gian rất dài này.
Đây là một thử thách mới mẻ đối với người chỉ huy khi đó và định hình được yêu cầu thể lực cũng như sự bền bỉ cần thiết cho cả dàn nhạc và ca sĩ biểu diễn tác phẩm đồ sộ này.
Yêu cầu và đặc điểm giọng hát trong nhạc Wagner
Trước hết, các giọng ca biểu diễn tác phẩm của Wagner thời kỳ xưa đa phần mang đặc điểm thanh nhạc tinh tế hơn là sức mạnh bùng nổ. Ông Thielemann giải thích rằng các ca sĩ thời đó cần cải thiện khả năng chịu đựng tâm lý và thể chất, dù giọng hát của họ thiên về mềm mại và nhẹ nhàng hơn so với tiêu chuẩn hiện tại. Ví dụ như Max Lorenz - nam ca sĩ tenor nổi bật những năm 1930 - sở hữu một giọng hát tự nhiên đủ mạnh để vượt qua âm lượng dàn nhạc, trong khi nhiều tên tuổi khác như Frida Leider, Maria Müller hay Rudolf Bockelmann thường trình diễn với giọng hát chủ yếu mang tính luyến láy và không quá nặng nề.
Phong cách biểu diễn và sự phát triển của nhạc cụ hiện đại
Christian Thielemann nhấn mạnh rằng ông không cho rằng nên tái hiện hoàn toàn âm thanh tương tự như lúc Wagner lần đầu biểu diễn, nhưng ông cũng cho rằng nên học hỏi từ lối chơi nhạc thời kỳ đó. Ông ưa chuộng sự trong sáng và thoáng đạt của âm thanh, muốn giữ cho giọng hát có thể nghe rõ ràng, đồng thời tận dụng công nghệ hiện đại như dây đàn bằng thép và kỹ thuật rung âm (vibrato) để tạo nên chất âm mềm mại nhưng giàu sức sống cho vở diễn.
Âm lượng của dàn nhạc trong thời kỳ Wagner đầu tiên cũng khác biệt đáng kể so với hiện nay. Một nghệ sĩ kèn trumpet từng chia sẻ với ông Thielemann rằng vào khoảng năm 1900, kèn trumpet chỉ đạt mức âm lượng khoảng một nửa so với các loại nhạc cụ hiện đại. Điều này cho thấy dàn nhạc thời xưa không có cường độ âm thanh lớn như ngày nay, giúp phần ca sĩ hợp hòa một cách hiệu quả hơn.
Bayreuth và tính đặc thù của địa điểm biểu diễn
Bayreuth, nơi diễn ra liên hoan âm nhạc Wagner nổi tiếng, tạo ra một môi trường âm thanh đặc trưng nhờ thiết kế của sân khấu và hố dàn nhạc được che khuất một phần với khán giả, tạo nên sắc thái âm nhạc pha trộn riêng biệt. Thielemann cho rằng Bayreuth là địa điểm thích hợp nhất để biểu diễn các phần cuối cùng của "Ring des Nibelungen", như "Siegfried" và "Götterdämmerung", nhưng khán giả và nghệ sĩ cần nhận thức rõ về những hạn chế âm thanh đặc thù tại đây.
Ông lưu ý rằng nghệ sĩ chơi đàn dây phải chú ý tới sự rõ ràng khi biểu diễn tại Bayreuth vì âm thanh có thể bị mờ nhòe nếu tốc độ được đặt quá nhanh, và sự kéo dài quá mức cũng có thể làm giảm đi sức hút và độ căng thẳng cần thiết của tác phẩm. Các yếu tố này yêu cầu nhạc trưởng và dàn nhạc phải điều chỉnh kỹ lưỡng để truyền tải đúng tinh thần của Wagner, đặc biệt là sự rõ ràng trong cách chơi và phát âm các giai điệu.
Ảnh hưởng của các nhà soạn nhạc đương thời lên Wagner
Thielemann cũng chia sẻ về tầm quan trọng của các nhà soạn nhạc đồng thời như Felix Mendelssohn Bartholdy hay Robert Schumann đối với Wagner. Theo ông, Wagner đã học hỏi và lấy cảm hứng rất nhiều từ các tác phẩm của họ, và điều này có thể được nghe rõ trong các bản thu âm Wagner xuất sắc của những nhạc trưởng nổi tiếng như Hans Knappertsbusch, Herbert von Karajan hay Wilhelm Furtwängler. Sự kết hợp này góp phần tạo ra một chất giọng vừa thuận tai cho người nghe, vừa giữ được nét rành mạch cho dòng chữ ca từ trong tác phẩm.
Những thách thức hiện nay trong biểu diễn Wagner
Theo Christian Thielemann, vấn đề lớn không nằm ở giọng hát của các ca sĩ mà là ở các nhạc trưởng chưa chú trọng đủ vào việc đảm bảo ca sĩ có thể thể hiện câu chữ rõ ràng. Ông đánh giá hiện tại vẫn xuất hiện nhiều giọng ca xuất sắc như Camilla Nylund, Klaus Florian Vogt, Mika Kares tương đương với các thế hệ trước. Tuy nhiên những thách thức về sự hiểu và truyền tải chính xác văn bản vẫn còn đó và liên quan trực tiếp đến năng lực và kinh nghiệm của nhà chỉ huy trong việc quản lý tác phẩm, đặc biệt với các tác phẩm có văn bản phức tạp như những opera của Leoš Janáček mà Thielemann từng gặp khó khăn trong việc chỉ huy do hạn chế ngôn ngữ.
Ông cũng đánh giá rằng con đường truyền thống của người nhạc trưởng, bắt đầu từ vai trò giám đốc hợp xướng hay chỉ huy phụ, ngày nay ít được theo đuổi do môi trường nghệ thuật thay đổi nhanh chóng, yêu cầu đa dạng và di chuyển nhiều nơi. Điều này ảnh hưởng đến kỹ năng làm việc chi tiết, đặc biệt trong công tác luyện tập cho các phần trình diễn có yêu cầu cao về mặt văn bản.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Bản "Ring des Nibelungen" của Richard Wagner ra mắt 150 năm trước với phản ứng không như mong đợi từ chính tác giả.
- Đặc điểm âm lượng dàn nhạc và giọng hát cách đây hơn 100 năm khác biệt so với hiện nay, với âm lượng kèn trumpet khi đó chỉ đạt khoảng một nửa so với ngày nay.
- Bayreuth cung cấp môi trường âm thanh độc đáo, yêu cầu nghệ sĩ chú ý rõ ràng trong biểu diễn để tránh âm thanh bị mờ nhòe.
- Wagner chịu ảnh hưởng rõ rệt từ các nhà soạn nhạc đương thời như Felix Mendelssohn Bartholdy và Robert Schumann.
- Thách thức hiện tại nằm ở việc nhạc trưởng chưa tập trung đủ vào việc thể hiện rõ ràng văn bản, mặc dù có nhiều giọng hát mới xuất sắc.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.









