Vụ thương tích khiến chính phủ thay đổi cách ứng phó
Tại thành phố Lens ở miền bắc Pháp, một thiếu niên 15 tuổi bị mất bàn tay trong diễn biến xô xát hôm 5/10. Giới chức chưa công bố kết luận cuối cùng về cơ chế gây thương tích. Bộ trưởng Nội vụ Laurent Nuñez nói có khả năng lớn một quả lựu đạn gây choáng do cảnh sát sử dụng liên quan đến vụ việc. Ông ra lệnh tạm ngừng loại vũ khí này trong các hoạt động kiểm soát phong trào học sinh cho đến khi sự việc được làm sáng tỏ.
Quyết định không đồng nghĩa tất cả phương tiện giải tán đám đông đều bị cấm. Cảnh sát tiếp tục phải bảo đảm an toàn trước các hành vi bạo lực, song mọi biện pháp cưỡng chế vẫn cần được xem xét về tính cần thiết và tương xứng. Theo Reuters, 18 vụ việc đã được chuyển tới cơ quan thanh tra cảnh sát để điều tra. Những người biểu tình và các tổ chức bảo vệ quyền con người cho rằng thương tích nghiêm trọng đòi hỏi sự minh bạch, chứ không chỉ một thay đổi tạm thời về trang bị.
Bộ trưởng Nội vụ mô tả quyết định đình chỉ là bước phòng ngừa trong khi chờ điều tra. Cơ quan chức năng chưa quy trách nhiệm hình sự hay kết luận hành vi cụ thể của cá nhân liên quan. Việc phân biệt giữa nghi vấn, kết quả điều tra và phán quyết chính thức đặc biệt quan trọng khi hình ảnh vụ việc đang làm dấy lên phản ứng mạnh trong xã hội.
Từ cổng trường học tới sức ép trên đường phố
Làn sóng phản đối bước sang tuần thứ ba. Ngày 7/10, hơn 500 trường được ghi nhận đóng cửa sau các cuộc tuần hành lớn trên cả nước. Tại Lycée Lamartine ở Paris, học sinh dựng hàng rào ở lối vào, hát quốc ca và hô khẩu hiệu về điều kiện học tập.
Một số điểm tập trung diễn ra yên bình; ở khu vực gần trường Sciences Po, cảnh sát dùng hơi cay và đẩy lùi người biểu tình bên các thùng rác lập thành rào chắn.
Các yêu cầu cốt lõi khá cụ thể: sửa chữa cơ sở vật chất xuống cấp, bố trí giáo viên thay thế khi vắng mặt, giảm chênh lệch chất lượng giữa khu vực giàu và nghèo, đồng thời tăng khả năng tiếp cận học tập. Một học sinh từng chuyển sang trường tư nói với Reuters rằng sự thiếu giáo viên và tường lớp học hư hỏng là trải nghiệm có thật tại trường công cũ. Phong trào được các nghiệp đoàn học sinh và giáo viên tiếp sức bằng kế hoạch tuần hành trong ngày 8/10.
Sức ép cũng đến từ thành tích học tập. Theo số liệu chương trình đánh giá PISA được Reuters dẫn lại, điểm đọc của học sinh Pháp 15 tuổi năm 2025 thấp hơn 43 điểm so với năm 2015, còn thành tích toán cũng giảm mạnh. Dữ liệu không chứng minh riêng thiếu ngân sách gây ra mọi kết quả, nhưng bổ sung bối cảnh cho nỗi lo chất lượng giáo dục và cho câu hỏi liệu các biện pháp chắp vá có còn đủ.
Lời hứa cải cách đối diện áp lực ngân sách
Trong bài phát biểu tối 7/10, Thủ tướng Sébastien Lecornu cam kết rà soát yêu sách của học sinh và trình phương án vào cuối tháng. Ông nhấn mạnh chỉ đưa ra những lời hứa có thể thực hiện và được cấp kinh phí. Quan điểm này nhằm tránh tình trạng đề xuất hấp dẫn trên giấy tờ nhưng không tạo ra lớp học an toàn, giáo viên đủ số lượng hay cải thiện thực chất trong trường.
Chính phủ cũng nêu thiệt hại từ bạo lực: Bộ trưởng Giáo dục Édouard Geffray cho biết 24 trường trung học bị cháy hoặc phá hoại đến mức cần đóng cửa nhiều tuần, khiến khoảng 30.000 học sinh không thể học trực tiếp. Chi phí khắc phục dự kiến khoảng 20–30 triệu euro. Phe chủ trương trật tự công cộng yêu cầu những người gây hư hại phải chịu trách nhiệm; phía bảo vệ quyền biểu tình cảnh báo không thể dùng hành vi của một bộ phận để phủ nhận yêu cầu chính đáng của số đông.
Khảo sát Elabe dành cho BFM TV được Reuters trích dẫn cho thấy 72% người Pháp coi yêu cầu của học sinh là chính đáng, trong khi 55% cho rằng biểu tình nên dừng lại. Hai tỷ lệ tưởng như đối lập phản ánh một mong muốn chung: nhà trường được cải thiện mà đời sống công cộng không tiếp tục rơi vào đối đầu. Bài toán ấy khó giải trong lúc Paris phải kiềm chế nợ công và tăng trưởng kinh tế yếu.
Làn sóng bất mãn giáo dục vượt biên giới Pháp
Những phản ứng tương tự đang xuất hiện tại các nước châu Âu khác. Ở Bỉ, các hoạt động của học sinh và giáo viên trong vùng nói tiếng Pháp gây gián đoạn việc học; hãng Belga ghi nhận ít nhất 107 vụ bắt giữ liên quan biểu tình học sinh tại Liège trong tháng 10. Mức độ và nguyên nhân từng sự kiện không hoàn toàn giống nhau, nhưng các đòi hỏi về chi tiêu giáo dục có điểm giao nhau.
Tại Bồ Đào Nha, nghiệp đoàn giáo viên FENPROF phát động đình công không thời hạn từ giữa tháng 9, trong đó giáo viên từ chối công việc không được trả lương vượt quá 35 giờ mỗi tuần. Ở Tây Ban Nha, nghiệp đoàn tại Madrid lên kế hoạch đình công ngày 14/10 để đòi giảm giờ làm, thu nhỏ sĩ số và nâng lương. Chuỗi sự kiện phản ánh khó khăn điều hành dịch vụ công khi ngân sách bị siết bởi lạm phát, năng lượng và nghĩa vụ trả nợ.
Đối với Pháp, thước đo tiếp theo không chỉ là số đoàn tuần hành hay lượng trường học mở lại. Những dấu mốc quan trọng hơn là kết luận điều tra về thương tích ở Lens, biện pháp an toàn cho người chưa thành niên khi biểu tình, và khả năng chính phủ đưa ra chương trình cải cách giáo dục có tiến độ, nguồn lực cùng cơ chế giám sát rõ ràng.

















