Chuyến bay bí mật và 14 tháng giam cầm tại vùng đất xa lạ
Sau hơn một năm chịu cảnh đày ải tại Tổ hợp Trại giam Matsapha gần thủ đô Mbabane của vương quốc Eswatini, ông Phone Chomsavanh cuối cùng đã bước ra khỏi cánh cửa nhà tù để chờ thủ tục trục xuất về quê hương nguyên quán là Lào. Người đàn ông này bị trục xuất khỏi Hoa Kỳ vào tháng 7 năm 2025 cùng bốn người khác theo một chương trình trục xuất người nhập cư sang các quốc gia thứ ba đầy tranh cãi.
Điều gây phẫn nộ là ông Chomsavanh chỉ được thông báo về điểm đến là vương quốc châu Phi này vài phút trước khi chiếc máy bay vận tải quân sự của Mỹ hạ cánh xuống đường băng. Luật sư bào chữa người Mỹ của ông, luật sư Tin Thanh Nguyen, bức xúc khẳng định: “Thân chủ của tôi đã chấp hành xong toàn bộ án phạt tại Mỹ, nhưng thay vì được xử lý theo trình tự tư pháp công bằng, ông ấy bị đẩy lên máy bay và tống giam tại một đất nước chưa từng nghe tên mà không hề có bất kỳ phiên điều trần nào”.
Thân chủ của tôi đã chấp hành xong toàn bộ án phạt tại Mỹ, nhưng thay vì được xử lý theo trình tự tư pháp công bằng, ông ấy bị đẩy lên máy bay và tống giam tại một đất nước chưa từng nghe tên mà không hề có bất kỳ phiên điều trần nào
Thỏa thuận tài chính triệu đô và làn sóng chỉ trích nhân quyền
Theo thống kê từ các tổ chức bảo vệ quyền con người uy tín như Human Rights First và Refugees International, khoảng 500 người nhập cư đã bị chính quyền Mỹ chuyển đến các quốc gia châu Phi mà họ không hề có quan hệ huyết thống hay pháp lý. Khoảng một chục quốc gia châu Phi đã đồng ý tiếp nhận những người bị trục xuất này, đổi lại các khoản viện trợ tài chính lên tới hàng triệu USD từ Washington.
Eswatini, chế độ quân chủ chuyên chế duy nhất còn lại ở châu Phi, đã nhận khoản tiền 5,1 triệu USD từ chính phủ Mỹ để tiếp nhận các nhóm tù nhân bị trục xuất. Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty International) ghi nhận ít nhất 25 người khác tiếp tục bị đưa đến quốc gia này. Việc biến thân phận con người thành đối tượng của các giao dịch kinh tế đã vấp phải sự lên án kịch liệt từ cộng đồng luật pháp quốc tế.
Phán quyết pháp lý và hồi kết của một chính sách gây tranh cãi
Chính quyền Tổng thống Donald Trump từng kiên quyết bảo vệ chính sách trục xuất sang nước thứ ba như một giải pháp nhanh gọn nhằm xử lý những người nhập cư có lệnh trục xuất cuối cùng nhưng quê nhà từ chối hoặc chậm trễ tiếp nhận. Các quan chức an ninh nội địa Mỹ từng gọi nhóm người này là những đối tượng đặc biệt nguy hiểm để hợp thức hóa chính sách áp đặt cứng rắn.
Tuy nhiên, bức tường pháp lý đã bắt đầu sụp đổ khi một tòa phúc thẩm liên bang của Mỹ gần đây đã phán quyết đình chỉ chương trình này vì vi phạm nghiêm trọng quy trình tư pháp công bằng, tước đoạt quyền kháng cáo và quyền được bảo vệ trước nguy cơ bị tra tấn. Vụ phóng thích ông Chomsavanh là minh chứng đanh thép cho thấy sự can thiệp của công lý trước các biện pháp hành chính tùy tiện đối với người yếu thế.

















