Đài tưởng niệm bên đường
Vào một buổi chiều cuối tháng 9, khi mặt trời lặn, bà Berta Lopez ngồi trên bậc thềm tiệm cắt tóc gần đài tưởng niệm Salgado Araujo bên đường, vừa hát, vừa cầu nguyện, vừa khóc cho một người bà chưa từng gặp. Nói bằng tiếng Tây Ban Nha, bà đòi công khai tên các đặc vụ có trách nhiệm và cho rằng vụ giết người cho thấy chính phủ coi những người không phải công dân là chẳng đáng gì.
“Chúa không quan tâm đến giấy tờ.” — Berta Lopez
Nỗi đau của bà vang vọng trong các cuộc phỏng vấn mà NBC News thực hiện với hơn ba chục người gốc Latinh, quan chức, nhà hoạt động và chiến lược gia ở khu vực Houston. Nhiều người kể họ cảm thấy bị hạ thấp và sợ hãi sau hơn một năm Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) mở các chiến dịch dồn dập. Một điệp khúc chung xuyên suốt: đó có thể là cha tôi, anh tôi, con tôi, hoặc chính tôi.
Chuyện gì đã xảy ra ngày 7/7
Ông Salgado Araujo dậy trước bình minh, đón công nhân trên chiếc xe tải nhỏ màu trắng và đang lái tới công trường thì bị các đặc vụ đi xe không biển hiệu truy đuổi. Ông sống ở Mỹ nhiều thập kỷ mà không có tư cách pháp lý, đang xin giấy phép lao động và không có tiền án. Nhà chức trách nói một sĩ quan nổ súng sau khi ông đâm xe vào xe của họ, lời kể bị các nhân chứng trên xe bác bỏ. Giới chức sau đó thừa nhận ông không phải đối tượng của chiến dịch.
“Cha tôi là một người đàn ông chăm chỉ, hết lòng vì gia đình, người chưa bao giờ muốn ai ngoài gia đình biết tới tên mình.” — Ronaldo Salgado
Giới chức liên bang sau đó công khai lệnh khám xét của FBI đối với chiếc xe để tìm những túi tinh thể mà họ nói giống ma túy đá. Con trai ông lập tức biết đó là gì: hỗn hợp điện giải tự pha từ muối mà cha anh trộn vào nước uống thể thao để giúp công nhân chống chọi cái nóng Houston. Văn phòng công tố liên bang sau đó xác nhận đó không phải ma túy. Trước sức ép của cộng đồng, Công tố viên quận Harris Sean Teare đã mở cuộc điều tra, được quận cấp 2,5 triệu USD kinh phí.
Cử tri đang dịch chuyển
Sự phẫn nộ hiện rõ trong các cuộc thăm dò. Khảo sát toàn quốc của NBC News và Telemundo với 800 cử tri gốc Latinh đã đăng ký, thực hiện từ 21 đến 28/9 với biên độ sai số 3,5 điểm phần trăm, cho thấy:
- 69% không hài lòng với cách điều hành của ông Trump, và 54% cho biết lá phiếu giữa kỳ của họ sẽ là tín hiệu phản đối ông.
- Chỉ 6% coi nhập cư là vấn đề hàng đầu, nhưng 67% cử tri gốc Latinh tiềm năng cho rằng việc thực thi luật di trú của ông Trump đã đi quá xa.
- Tỷ lệ kỷ lục 72% chấm mức quan tâm tới cuộc bầu cử là 10 trên 10, trong khi 31% cho biết họ hoặc người thân giờ luôn mang theo giấy tờ tùy thân vì lo ngại ICE.
“Tôi xin nhận lỗi. Tôi đã bỏ phiếu cho Trump. Nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ mọi chuyện lại diễn ra như thế này.” — Albert Riseño
Ông Riseño, thợ sửa ống nước từng ba lần bỏ phiếu cho ông Trump, nói nỗi sợ đã bao trùm cộng đồng. Theo thăm dò tại điểm bỏ phiếu, năm 2024, 55% người gốc Latinh ở Texas ủng hộ ông Trump, nhưng các khảo sát gần đây cho thấy Đảng Dân chủ giành ít nhất 55% phiếu của họ trên toàn bang. Sự dịch chuyển ấy lý giải vì sao cuộc đua Thượng viện giữa ứng viên Dân chủ James Talarico và ứng viên Cộng hòa Ken Paxton trở thành chiến trường, và vì sao Thống đốc Greg Abbott đối mặt thách thức có lẽ lớn nhất sự nghiệp từ bà Gina Hinojosa của Đảng Dân chủ. Ủy viên quận Harris Adrian Garcia cho biết nhiều người trẻ nói với ông rằng họ đi bầu vì mẹ, vì cha mình.
Đảng Cộng hòa điều chỉnh
Ông Abbott, thống đốc ba nhiệm kỳ và đồng minh thân cận của ông Trump, người từng dọa giữ lại 200 triệu USD tài trợ cho Houston và các thành phố khác nếu họ không thay đổi chính sách hạn chế hợp tác với ICE, đã im lặng suốt một tuần sau vụ nổ súng. Sau đó, ông ủng hộ một cuộc điều tra độc lập.
“Luật di trú có thể được thực thi, và việc ngăn chặn nhập cư bất hợp pháp qua biên giới có thể đạt được, mà không cần bắn người.” — Greg Abbott
Ông Paxton, người mạnh mẽ ủng hộ chính sách của ông Trump và từng chặn ngân sách công hỗ trợ pháp lý cho người nhập cư đối mặt trục xuất, tuần trước đã dịu giọng, nói với giới doanh nhân gốc Tây Ban Nha rằng ông sẵn lòng đón nhận lao động nhập cư giúp các ngành thiếu người, miễn là tuân thủ pháp luật. Thị trưởng Houston John Whitmire, một chính trị gia Dân chủ trung dung vốn tránh đối đầu với Washington, ban đầu nói ông bất lực nhưng đã đổi hướng sau làn sóng phản đối. Nhà chức trách liên bang cũng công bố đào tạo bổ sung cho hơn 10.000 sĩ quan ICE nhằm giảm các vụ đụng độ bạo lực.
“Không phải vấn đề đảng phái”
Anh Ronaldo Salgado không lên án ông Trump hay Đảng Cộng hòa. Ngồi bên bàn thờ tạm của cha trong một quán cà phê ở Houston, anh đọc tên những người khác đã thiệt mạng khi chạm trán nhân viên di trú và khẳng định mọi cái chết đều đáng được điều tra đầy đủ, với sự hợp tác của các đặc vụ và cơ quan liên quan. Anh kêu gọi cử tri chọn những ứng viên tôn trọng sinh mạng và quyền của người nhập cư.
“Quyền của người nhập cư không nên là vấn đề đảng phái.” — Ronaldo Salgado
Những người ủng hộ thực thi cứng rắn cho rằng chính phủ phải bảo vệ luật di trú và các sĩ quan đối mặt nguy hiểm thực sự. Người chỉ trích nói chiến thuật hung hăng gây nguy hiểm cho người vô tội và làm xói mòn niềm tin vào lực lượng thực thi pháp luật. Ở giữa hai lập trường là nỗi đau của một gia đình và đòi hỏi câu trả lời của cả một cộng đồng. Dù tháng 11 mang lại kết quả gì, cái chết của ông Salgado Araujo đã nhắc nhở Texas rằng sau mỗi con số thống kê về nhập cư là một con người đã rời nhà trước bình minh để đi làm và không bao giờ trở về.

















