Khởi đầu từ sản phẩm tồn kho tại Tây Ban Nha
Khi Iñaki Espinosa bán công ty văn phòng phẩm mà ông từng gây dựng, ông tưởng rằng khó khăn lớn đã qua. Tuy nhiên, hàng ngàn sản phẩm mới, chưa qua sử dụng, vẫn chất đống trong kho và không còn phù hợp với kênh phân phối truyền thống. Những mặt hàng này không bị lỗi hay mất giá trị, mà chỉ không còn được chấp nhận do thay đổi bao bì, kết thúc khuyến mãi hay bị thay thế bởi sản phẩm mới hơn. Giải pháp dễ dàng là tiêu hủy hàng tồn, nhưng Espinosa cùng con trai Raúl đã mở một cửa hàng tạm thời từ năm 2014 nhằm thanh lý các sản phẩm này. Câu hỏi đặt ra là liệu có ai muốn mua những sản phẩm còn nguyên vẹn nhưng không xuất hiện ở bất kỳ kênh bán hàng nào khác hay không. Câu trả lời nhanh chóng vượt ngoài mong đợi, giúp Sqrups trở thành một trong hai chuỗi cửa hàng lớn ở Tây Ban Nha với mô hình đặc thù gọi là "category killer" trong lĩnh vực thực phẩm, chuyên bán các thương hiệu hàng đầu với giá thấp hơn nhiều so với mặt bằng chung dựa trên nguồn hàng tồn kho mà các kênh phân phối khác không nhận mua.
Tăng trưởng mạnh mẽ của các chuỗi hàng giá rẻ
Câu chuyện của Sqrups không phải là ngoại lệ. Trong những năm gần đây, nhiều chuỗi như Primaprix, Action, Normal, Pepco và Miniso cũng đã nhanh chóng mở rộng mạng lưới trên toàn Tây Ban Nha. Mỗi chuỗi đều trình bày các kệ hàng đa dạng gồm thực phẩm, sản phẩm vệ sinh cá nhân, mỹ phẩm và đồ dùng gia đình với mức giá hấp dẫn và danh mục thay đổi thường xuyên. Dù bề ngoài tương tự, có hai mô hình kinh doanh khác biệt nhưng cùng khai thác hiệu quả cơ hội này.
Mô hình thứ nhất: chuỗi cơ hội dựa trên hàng tồn kho
Những chuỗi như Sqrups và Primaprix khai thác khoảng trống trong chuỗi cung ứng khi có các sản phẩm còn đủ giá trị sử dụng nhưng không thể được bán qua các kênh truyền thống do thay đổi bao bì, sản xuất dư thừa, đơn hàng bị hủy hoặc điều chỉnh danh mục hàng hóa. Đây là những mặt hàng mới nguyên, đảm bảo chất lượng và đáng tin cậy nhưng lại bị nhà sản xuất xem như tồn kho rườm rà gây tốn kém chi phí. Chuỗi cửa hàng đã dùng nguồn hàng này làm nguồn nguyên liệu kinh doanh chính.
Iñaki Espinosa nhận định: "Chúng tôi kết nối hai nhu cầu: nhà sản xuất cần giải phóng các sản phẩm còn nguyên vẹn mà các kênh phân phối từ chối, và người tiêu dùng có nhu cầu mua các thương hiệu hàng đầu với chi phí thấp hơn".
Primaprix, ra đời từ năm 2014 do Carlos Villar, cựu giám đốc Dia tại Brazil sáng lập, đã phát triển lên hơn 330 cửa hàng tại Tây Ban Nha và đạt doanh thu 350 triệu euro năm 2024, tăng 24% so với năm trước. Mỗi lô hàng trong chuỗi là giới hạn và khi hết hàng sẽ không được bổ sung lại, tạo thành trải nghiệm như săn tìm kho báu cho khách hàng. Khách hàng nhận thức được cơ hội mua thương hiệu nổi tiếng giá cực tốt nhưng cũng không thể trông đợi mua lại sản phẩm đó lần thứ hai.
Mô hình thứ hai: chuỗi mua hàng số lượng lớn và bán nhanh
Trái với mô hình trên, các chuỗi như Action (Hà Lan), Normal (Đan Mạch), Pepco (Ba Lan) và Miniso (Trung Quốc) mua hàng với số lượng lớn trực tiếp từ nhà sản xuất và kiếm lợi nhuận qua tốc độ bán hàng, không phụ thuộc vào hàng tồn kho của bên thứ ba. Action hiện có hơn 6.000 sản phẩm thuộc 14 nhóm hàng và mỗi tuần bổ sung 150 món mới. Normal lần đầu ra mắt tại Tây Ban Nha năm 2023 thì lựa chọn bán các thương hiệu quen thuộc với giá cố định quanh năm, không có khuyến mãi hay bất ngờ về giá. Pepco chuyển hướng từ chuỗi thực phẩm Dealz sang tập trung mảng thời trang và đồ gia dụng, còn Miniso kết hợp cửa hàng mặt tiền và trung tâm thương mại với chiến lược cửa hàng giảm giá đa dạng.
Ảnh hưởng của lạm phát và xu hướng người tiêu dùng
Lạm phát rõ ràng là yếu tố thúc đẩy nhanh sự phát triển của các chuỗi cửa hàng này nhưng không phải lý do duy nhất. Liên đoàn phân phối lớn Tây Ban Nha, Aecoc, cho biết tăng trưởng của các chuỗi "happy discounters" phản ánh sự cộng hưởng của các yếu tố tạm thời và cấu trúc. Người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm với giá cả nhưng các công ty này còn xây dựng được mô hình riêng biệt với chi phí vận hành thấp, sự linh hoạt và đa dạng sản phẩm thương hiệu nổi tiếng liên tục được làm mới.
Dữ liệu chỉ ra rằng 48% người dân Tây Ban Nha vẫn lo ngại về lạm phát, 53% hộ gia đình chỉ vừa đủ chi tiêu đến cuối tháng và 70% đã chú ý hơn đến giá cả và khuyến mãi. Song song đó, 45% vẫn ưu tiên chất lượng hơn giá tiền, thể hiện người tiêu dùng không chỉ muốn tiết kiệm mà còn muốn tận hưởng những trải nghiệm mua sắm có giá trị.
Các chuỗi giá rẻ này dần trở thành lựa chọn phổ biến với hơn 5 triệu hộ gia đình Tây Ban Nha đã mua hàng tại Primaprix, Action, Sqrups hoặc Normal trong 12 tháng qua. Theo Bernardo Rodilla, Giám đốc Kinh doanh bán lẻ Worldpanel by Numerator, các thương hiệu này đặc biệt thu hút người trẻ và cả các hộ gia đình quốc tịch nước ngoài. Ở nhiều khu vực như Madrid và miền Bắc Trung tâm, thị phần của các chuỗi này có thể cạnh tranh ngang ngửa các nhà bán lẻ truyền thống.
Chiến lược sản phẩm và quan hệ với thị trường
Sqrups tập trung vào thương hiệu lớn như Nestlé, Danone hay L'Oréal thay vì sản phẩm nhãn riêng như Mercadona, Lidl hay Aldi, tạo nên cảm giác khách hàng không phải hy sinh mà là tìm thấy cơ hội mua hàng mà trước đây họ khó tiếp cận. Đại diện Normal cho biết ban đầu chuỗi phục vụ chủ yếu khách hàng trẻ tò mò về sản phẩm mới và xu hướng mạng xã hội, nay khách hàng đa dạng hơn, từ gia đình đến người cao tuổi, đánh giá cao sự ổn định giá và thương hiệu uy tín.
Tuy nhiên, Liên đoàn Aecoc cũng cảnh báo mối quan hệ có tính hai mặt giữa các chuỗi này và nhà sản xuất truyền thống. Mặt khác, họ gia tăng sức ép cạnh tranh đối với các chuỗi bán lẻ truyền thống và có thể làm thay đổi nhận thức giá của thương hiệu, nhưng mặt khác họ giúp nhà sản xuất xử lý hàng tồn kho một cách hiệu quả.
Dù có sự hai mặt, thành công của mô hình không nằm ở việc bán hàng rẻ mà là ở cảm giác khách hàng tìm được cơ hội mua sắm giá trị.







