Khám phá ấu trùng côn trùng sống sâu dưới nước
Côn trùng thường hiện diện ở nhiều môi trường trên Trái đất, nhưng chưa từng tìm thấy ở đại dương mở do áp suất nước sâu gây sức ép phá hủy hệ hô hấp nón của chúng. Tuy nhiên, ấu trùng một loài ruồi nước có tên Chaoborus edulis ở hồ Malawi, Đông Phi lại thách thức quan điểm này khi sinh tồn dưới sâu tới hơn 656 feet (200 mét) mỗi ngày.
Những ấu trùng ruồi hồ này điều chỉnh áp suất cơ thể nhờ hai cặp túi khí chứa đầy không khí. Philip Matthews, đồng tác giả nghiên cứu trường Đại học British Columbia, giải thích với Popular Science rằng cấu trúc túi khí có thể co giãn dựa vào sự kiểm soát pH của thành túi, tạo nên cơ chế gọi là “hóa cơ” để điều chỉnh kết cấu và thể tích túi khí nhằm duy trì nổi hay chìm trong nước.
Cách ấu trùng điều tiết độ nổi qua túi khí đặc biệt
Quá trình này giúp ấu trùng có thể thay đổi độ nổi để di chuyển linh hoạt trong môi trường nước sâu, nhưng áp suất nước dưới sâu gây ra thách thức lớn. Áp suất trong túi khí không được tăng lên mà giữ ở mức tương đương áp suất khí quyển mặt nước, đẩy nhóm nghiên cứu tự hỏi liệu ấu trùng có thể chịu được áp suất lớn đến đâu trước khi túi khí bị sụp đổ?
Để trả lời, nhóm đã dùng hệ thống định vị sonar để theo dõi chuyển động thường nhật của ấu trùng; đồng thời đặt ấu trùng vào buồng áp suất mô phỏng môi trường sâu để thử thách khả năng chống chịu của túi khí.
Phát hiện sức chịu áp suất vượt xa mức sinh hoạt
Kết quả cho thấy túi khí của Chaoborus edulis có thể chịu áp lực tương đương dưới 1.213 feet (400 mét), gấp đôi mức độ lặn sâu thường xuyên của chúng. Điều này chứng minh áp suất không phải nguyên nhân cản trở sự hiện diện của côn trùng ở đại dương mở.
Thành túi khí của ấu trùng chứa một loại protein gọi là resilin, có khả năng thay đổi thể tích theo pH, từ đó làm túi khí mở rộng hoặc co lại, động lực tạo ra được gọi là lực hóa cơ. Đây là cơ chế sinh học đặc biệt giúp ấu trùng điều chỉnh nổi/chìm mà không cần tăng áp trong túi khí.
Ứng dụng tiềm năng trong khoa học vật liệu
Evan McKenzie, sinh viên tiến sĩ đồng tác giả nghiên cứu tại ĐH British Columbia, nhận định resilin vốn được biết đến như thành phần đàn hồi thụ động trong bộ xương ngoài của côn trùng, nhưng khả năng thay đổi thể tích theo pH ở Chaoborus mở ra triển vọng phát triển vật liệu sinh học động, có thể tự điều chỉnh hình thái phù hợp với môi trường hóa học khác nhau.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science không chỉ làm rõ bí ẩn về sinh thái côn trùng nước sâu mà còn có ý nghĩa với ngành vật liệu ứng dụng, chuẩn bị mở ra hướng đi mới cho vật liệu năng động dựa trên sinh học.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Ấu trùng Chaoborus edulis ở hồ Malawi có thể lặn sâu tới hơn 656 feet và sinh tồn dưới áp suất tương đương 1.213 feet.
- Chúng sử dụng hệ thống túi khí với cơ chế hóa cơ dựa vào sự thay đổi pH của thành túi khí để điều chỉnh độ nổi.
- Áp suất nước không phải là rào cản lớn ngăn côn trùng tiến sâu vào đại dương mở.
- Protein resilin trong túi khí có thể thay đổi thể tích theo môi trường pH, tạo ra lực hay biến đổi hình dạng động lực học.
- Khả năng này mở ra tiềm năng ứng dụng vật liệu sinh học điều chỉnh được hình dạng phù hợp với môi trường hóa học khác nhau.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.


