Khoảnh khắc ám ảnh trên eo biển Hormuz
Một buổi tối tháng 8, Jay, thủy thủ 29 tuổi người Philippines, đang làm nhiệm vụ quan sát khi con tàu của anh đi qua eo biển Hormuz. Những chiếc máy bay không người lái lao vụt qua đầu, rồi chỉ vài giây sau, một tiếng nổ vang lên từ chiếc tàu chở dầu phía trước. Tên thật của anh được giữ kín để tránh bị chủ tàu trả đũa.
Đó là một ký ức kinh hoàng với tôi khi thấy chiếc tàu chở dầu phía trước bị trúng đòn. Chúng tôi không bao giờ nói về chuyện đã xảy ra, cứ thế tiếp tục chuyến đi tiếp theo.
Quyền từ chối ra khơi trên giấy tờ
Tháng 3/2024, Bộ Lao động Di cư Philippines (DMW) ban hành văn bản xác lập quyền của thủy thủ được từ chối đi qua các vùng rủi ro cao như Biển Đỏ và Vịnh Aden. Người từ chối được hỗ trợ hồi hương, nhận hai tháng lương cơ bản, và các công ty tuyển dụng không được phép loại họ khỏi các hợp đồng tương lai. Quy định ra đời sau khi lực lượng Houthi tấn công một tàu thương mại trên Biển Đỏ, khiến hai thủy thủ Philippines thiệt mạng và ba người bị thương.
Theo DMW, gần 1.500 thủy thủ đã sử dụng quyền này trong ba năm qua. Hồi tháng 9, 10 thủy thủ từ chối đi qua eo biển Hormuz đã trở về nước an toàn. Tuy nhiên, ông Arnold de Vera thuộc Trung tâm Luật Đại học Philippines cho biết sự bảo vệ dành cho lao động vẫn phụ thuộc nhiều vào các công ty tuyển dụng và chủ sử dụng nước ngoài, và việc thực thi trở nên phức tạp khi tranh chấp phải đưa ra tòa.
Khi quyền lợi va chạm với thực tế
Khi tàu cập cảng Al Jubail ở Saudi Arabia, Jay quyết định thực hiện quyền từ chối, vì biết con tàu sẽ lại đi qua Biển Đỏ và Vịnh Aden. Anh gửi email cho công ty và DMW.
Nhưng anh và các đồng nghiệp không được phép rời tàu, còn yêu cầu tăng thù lao cũng bị bác bỏ. Họ vẫn phải tiếp tục hải trình.
Jay cho biết chủ tàu không quan tâm tới tổn thương tâm lý của thủy thủ, chỉ yêu cầu giao hàng đúng hạn. Anh lo ngại sẽ không được tuyển lại khi hợp đồng kết thúc. Hồi tháng 9, gia đình một thủy thủ thiệt mạng trên tàu chở dầu ở Hormuz cũng cho biết anh không hề được báo trước rằng con tàu sẽ đi qua eo biển. DMW sau đó cho biết đang xem xét việc tuân thủ quy định.
Nghèo khổ thật sự rất khó khăn. Chúng tôi vẫn phải tiếp tục ra khơi ngay cả sau khi đã thực hiện quyền từ chối.
Gánh nặng gia đình phía sau con tàu
Với thủy thủ Ronald Allan Ruiz, nỗi lo mất việc cũng là yếu tố quyết định. Anh và các đồng nghiệp chấp nhận đi qua Hormuz vì nhu cầu tài chính của gia đình ở quê nhà, đồng thời được hưởng khoản thưởng khi đi qua vùng nguy hiểm. Ruiz cho rằng công ty đối xử công bằng với mình, nhưng vẫn lo nếu về nước, anh có thể phải chờ rất lâu mới có việc mới.
Nhiều thủy thủ tự nhủ với nhau câu “bahala na”, tức “đến đâu hay đến đó”, như một cách chấp nhận rủi ro để nuôi gia đình.
Đôi khi dù sợ hãi, bạn vẫn nghĩ đến gia đình mình. Nếu về nhà, có thể họ sẽ không tuyển lại bạn ngay, và bạn có thể thất nghiệp rất lâu.
Lời kêu gọi từ những người bảo vệ thủy thủ
Các tổ chức vận động cho rằng căng thẳng leo thang đang trở thành mối lo nghiêm trọng với thủy thủ và gia đình họ. Họ kêu gọi chính phủ Philippines có lập trường rõ ràng hơn để bảo vệ những người lao động đang làm việc giữa vùng chiến sự.
Mỗi con tàu bị tấn công lại khiến thêm nhiều thủy thủ gặp nguy hiểm. Gia đình tiễn họ đi làm, chứ không phải để đối mặt với hậu quả chết người của những cuộc chiến vì lợi ích của các cường quốc.
