Xung đột ở eo biển Hormuz làm ùn tắc tàu thuyền, gây nguy cơ lan truyền sinh vật xâm hại

Trong bối cảnh xung đột quân sự kéo dài tại eo biển Hormuz kể từ đầu năm 2025, giao thông đường biển qua tuyến vận chuyển quan trọng này bị gián đoạn nghiêm trọng. Eo biển Hormuz nối Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, đảm nhận khoảng 20% lượng dầu mỏ tiêu thụ toàn cầu theo số liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA). Việc trì hoãn di chuyển của hàng ngàn tàu chở dầu và tàu hàng trong khu vực không chỉ ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng dầu mỏ mà còn tiềm ẩn rủi ro môi trường nghiêm trọng, theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Biological Invasions vào ngày 28/6/2026.

Các nhà khoa học cho biết thời gian dừng lâu của tàu tạo điều kiện cho các sinh vật biển bám lên vỏ tàu phát triển mạnh, hình thành lớp biofouling với sự tích tụ của vi sinh vật, tảo, thực vật và các loài không xương sống. Khi các tàu này trở lại hoạt động và di chuyển đến các cảng biển khác nhau trên thế giới, chúng có thể đưa theo các loài xâm hại đến các hệ sinh thái mới, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đa dạng sinh học và kinh tế.

Tác động của sinh vật ngoại lai và ví dụ từ loài trai zebra

Mario Tamburri, nhà sinh thái biển tại Trung tâm Khoa học Môi trường thuộc Đại học Maryland, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết các loài xâm hại có thể gây thiệt hại hàng triệu USD cho các hoạt động thương mại như nuôi trồng thủy sản và đánh bắt cá. Đặc biệt, một khi các loài này thiết lập thành công trong hệ sinh thái mới thì việc loại bỏ chúng gần như không thể.

Advertisement300 × 250

Ví dụ điển hình là loài trai zebra, vốn sinh sống ở khu vực Biển Caspi và Biển Đen, đã lan rộng nhanh chóng tại các Hồ Lớn của Mỹ từ thập niên 1980 và hiện đã xuất hiện ở nhiều con sông như Mississippi hay St. Croix, thậm chí lan đến bờ Tây nước Mỹ. Việc kiểm soát loài này sau hàng thập kỷ vẫn gặp nhiều khó khăn theo Cục Công viên Quốc gia Mỹ (NPS).

Yếu tố môi trường và sự thích nghi của sinh vật bản địa vùng Hormuz

Các sinh vật ở eo biển Hormuz đã phát triển khả năng chịu đựng môi trường khắc nghiệt với độ mặn cao và nhiệt độ ấm, làm tăng khả năng chúng sinh tồn và lan truyền trong các vùng nước khác trên đường di chuyển của tàu thuyền. Theo ông Tamburri, đây là yếu tố nguy hiểm khi tạo điều kiện cho các loài ngoại lai bám trụ và phát triển trong nhiều hệ sinh thái khác nhau trên toàn cầu.

Với nhiệt độ nước biển ở vùng này tăng cao vào mùa hè, tình trạng tàu thuyền bị kẹt ở đây càng làm gia tăng sự phát triển sinh vật bám dày đặc, đặc biệt khi các lớp sơn chống bám dính trên tàu mất tác dụng do thời gian dài không di chuyển. Tình huống này được coi là kịch bản xấu nhất, kết hợp với số lượng lớn tàu bị trì hoãn, tạo ra mối đe dọa an ninh sinh học toàn cầu với khả năng lan truyền các loài xâm hại bất cứ lúc nào khi các tàu rời khỏi khu vực.

Giải pháp và các biện pháp phòng ngừa

Hiện nay, nhiều cảng biển đã có dịch vụ làm sạch vỏ tàu dưới nước sử dụng thợ lặn để loại bỏ các sinh vật bám, giúp hạn chế nguy cơ phát tán sinh vật ngoại lai. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến nghị cần nâng cao quy trình bằng cách sử dụng các thiết bị hút nhằm tránh việc các sinh vật sống lại trôi nổi vào môi trường, có thể bám sang tàu khác.

Các biện pháp quy định nghiêm ngặt hơn đối với tình trạng bám dày sinh vật trên tàu cũng được cân nhắc nhằm ngăn chặn nguy cơ sinh vật xâm hại. Ví dụ, tất cả tàu nhập cảnh vào vùng biển New Zealand hiện phải đảm bảo vỏ tàu sạch để giảm thiểu lây lan mầm bệnh và sinh vật ngoại lai. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cũng đang thúc đẩy các quy định mới về kiểm soát biofouling trên tàu biển.

Tình hình hiện tại tại eo biển Hormuz và vùng Vịnh Ba Tư lân cận không chỉ là vấn đề an ninh hàng hải mà còn đặt ra thách thức lớn cho bảo tồn đa dạng sinh học và môi trường biển toàn cầu, yêu cầu sự phối hợp quốc tế trong giám sát và ứng phó kịp thời.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Xung đột tại eo biển Hormuz khiến hàng nghìn tàu bị ách tắc, kéo dài nguy cơ sinh vật ngoại lai lan rộng.
  • Các sinh vật bám trên tàu khi tàu không vận hành lâu có thể phát triển mạnh, gây nguy hiểm đến hệ sinh thái mới.
  • Loài trai zebra là ví dụ điển hình về nguy cơ sinh vật xâm hại do vận chuyển theo tàu biển.
  • Tổng hợp nhiều tàu lớn với mạng lưới khai thác toàn cầu tạo mối đe dọa an ninh sinh học quốc tế.
  • Cần có biện pháp phòng ngừa và quy định chặt chẽ hơn để kiểm soát tình trạng bám dính sinh vật trên tàu.

Đăng ký bản tin QMVN