Từ mục tiêu thay đổi chế độ đến thất bại tại Washington
Cuộc chiến bắt đầu bằng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran ngày 28/2, với mục tiêu được nhiều bên nhìn nhận là thay đổi chế độ tại Tehran. Theo Reuters, xung đột sau đó lan rộng khi Iran phóng tên lửa và máy bay không người lái vào các mục tiêu ở vùng Vịnh và tàu thuyền qua eo biển Hormuz, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu. Chiến dịch đã gây tổn thất nặng nề cho năng lực quân sự của Iran, nhưng không mang lại kết quả quyết định, và hồ sơ hạt nhân của nước này vẫn bỏ ngỏ.
Rốt cuộc, chính vị thế của ông Trump tại Washington lại lung lay. Theo một nguồn tin gần với một đồng minh vùng Vịnh của Mỹ, quy mô chiến thắng của Đảng Dân chủ khiến giới chức khu vực sững sờ. Chỉ một tuần trước đó, cử tri Israel cũng giáng đòn vào Thủ tướng Benjamin Netanyahu: khối cánh hữu của ông chỉ giành 53 trên 120 ghế Knesset trong cuộc bầu cử ngày 27/10, thiếu 8 ghế để đạt đa số.
Thỏa thuận hay leo thang: hai con đường cho Nhà Trắng
Hai nguồn tin gần với giới chức vùng Vịnh cho rằng một cuộc tổng tấn công vào Iran giờ đây ít khả năng xảy ra. Thay vào đó, các đợt không kích hạn chế vào cơ sở hạt nhân có thể giúp Washington tuyên bố đã đạt mục tiêu và khép lại cuộc xung đột, trong lúc Trung Quốc gia tăng nỗ lực làm trung gian hòa giải.
Tuy nhiên, giới phân tích vùng Vịnh lưu ý rằng một thỏa thuận cho phép Iran tuyên bố chiến thắng rõ ràng và khiến ông Trump trông như kẻ thua cuộc có thể dẫn tới sự liều lĩnh không kém gì sự kiềm chế.
Ông Abdulaziz Sager, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Vùng Vịnh có trụ sở tại Saudi Arabia, cảnh báo thất bại có thể khiến ông Trump sẵn sàng tấn công hơn. Khi bầu cử giữa kỳ đã qua và không còn nhiệm kỳ thứ ba phía trước, những tính toán bầu cử từng khiến ông kiềm chế đã giảm đi, trong khi nhu cầu để lại di sản lại tăng lên. Hai nhà lãnh đạo đang gặp khó là ông Trump và ông Netanyahu, theo các nhà phân tích, có thể coi leo thang là lối thoát khỏi bế tắc chính trị.
Tehran mừng thầm nhưng không lơi cảnh giác
Tại Tehran, giới lãnh đạo không giấu vẻ hài lòng trước thất bại của ông Trump. Trưởng đoàn đàm phán Iran gọi kết quả bầu cử là lời khẳng định "không với chiến tranh". Dẫu vậy, hai nguồn tin cấp cao Iran cho biết nước này vẫn trong tình trạng báo động cao, lo ngại Washington có thể tìm cách bù đắp thất bại bằng một đòn quân sự. Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei cảnh báo chống lại mọi khuynh hướng khuất phục, cho thấy Iran không có ý định nhượng bộ về eo biển Hormuz.
“Vào lúc này, khả năng leo thang và hạ nhiệt có thể ngang nhau.” — Quan chức Hezbollah
Ở chiều ngược lại, nhà phân tích chính trị Abdulkhaleq Abdulla của UAE cho rằng mối nguy lớn hơn lúc này đến từ chính Iran, khi giới lãnh đạo nước này có thể đánh giá sai rằng ông Trump đã yếu và ông Netanyahu đã hết thời. Nhà bình luận Lebanon Sarkis Naoum nhận định thất bại đã làm suy yếu vị thế đàm phán của ông Trump. Một quan chức Hezbollah thì cho rằng nguy cơ chiến tranh chưa hẳn đã lùi xa.
Vùng Vịnh muốn hòa bình, nhưng không bằng mọi giá
Theo bà Ebtesam al-Ketbi, Chủ tịch Trung tâm Chính sách Emirates tại Abu Dhabi, kết quả bầu cử khiến một thỏa thuận trở nên cấp bách hơn với ông Trump, nhưng không dễ dàng hơn với Iran. Mọi thứ phụ thuộc vào cách Tehran đọc thời cuộc: nếu hiểu rằng ông Trump cần một thỏa thuận tử tế, cơ hội chấm dứt chiến tranh có thể mở ra; còn nếu coi đây là dấu hiệu Mỹ suy yếu, điều đó có thể thúc đẩy một đợt leo thang mới.
Bà al-Ketbi nhấn mạnh mọi dàn xếp bỏ qua tự do hàng hải qua Hormuz, cho phép Iran thu phí hay áp điều kiện chính trị với tàu bè, hoặc để các nước vùng Vịnh tiếp tục bị đe dọa quân sự, sẽ chỉ là giải pháp tạm thời, gieo mầm cho khủng hoảng kế tiếp. Ngoài ra, khi Quốc hội mới nhóm họp vào tháng 1, Đảng Dân chủ được dự báo sẽ mở các cuộc điều tra nhằm vào chính quyền ông Trump, khiến các nước vùng Vịnh dè chừng trước khả năng bị soi xét các mối làm ăn với gia đình Tổng thống.
