Tín hiệu từ St Petersburg và khác biệt về thời điểm
Cuộc gặp ngày 21/10 tại St Petersburg đánh dấu nỗ lực mới của Washington đưa Moscow trở lại bàn thương lượng. Theo trợ lý Điện Kremlin Yuri Ushakov, ông Putin sẵn sàng về nguyên tắc tham gia các cuộc tiếp xúc ba bên vào khoảng ngày 10/11 hoặc sau đó. Điểm đáng chú ý là nội dung dự kiến không chỉ xoay quanh thời điểm ngừng bắn mà còn hướng đến một cấu trúc an ninh hậu chiến cho cả Nga và Ukraine.
Tuy nhiên, giữa việc chấp thuận trao đổi và đạt được thỏa thuận vẫn là một khoảng cách lớn. Kyiv muốn vòng thương lượng diễn ra sớm nhất có thể, tốt nhất trước khi bước sâu vào tháng 11. Hai thông điệp cho thấy các bên có chung ý định mở lại kênh liên lạc, nhưng chưa thống nhất lịch trình, thứ tự ưu tiên hay phạm vi nhượng bộ.
Kyiv đặt ngừng bắn và bảo đảm an ninh ở trung tâm
Một ngày trước cuộc gặp ở Nga, Witkoff đã thảo luận tại Oslo với ông Zelenskyy, các lãnh đạo Bắc Âu và đại diện châu Âu, NATO. Nhà lãnh đạo Ukraine tuyên bố ủng hộ các đề xuất ngừng bắn, gồm cả việc hạn chế tấn công cơ sở năng lượng và các sáng kiến nhân đạo.
Đối với Kyiv, bảo đảm an ninh phải đủ sức ngăn nguy cơ chiến tranh tái diễn, thay vì chỉ tạo ra khoảng lặng tạm thời trên chiến trường.
Moscow tiếp tục nêu các yêu cầu cốt lõi về Donetsk, quy chế quan hệ của Ukraine với NATO và một thỏa thuận tổng thể. Những yêu cầu đó đối diện trực tiếp với lập trường của Ukraine về chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và quyền lựa chọn chính sách đối ngoại. Bất đồng không chỉ nằm ở đường ranh giới trên bản đồ mà còn ở câu hỏi ai giám sát một lệnh ngừng bắn và ai chịu trách nhiệm khi nó bị vi phạm.
Ngoại giao thiện chí giữa những sức ép thực tế
Việc Nga thả Stephen Hubbard, công dân Mỹ lớn tuổi từng làm giáo viên, được trình bày như cử chỉ thiện chí trước Washington. Cùng lúc, Moscow mở rộng nội dung thảo luận sang khả năng cung ứng phân bón cho Mỹ, hợp tác kinh tế và vai trò của Nga trong các nỗ lực ngoại giao liên quan Iran. Cuộc gặp có nhắc đến khả năng tiếp xúc giữa lãnh đạo Mỹ, Nga và Trung Quốc, nhưng chưa đồng nghĩa một hội nghị thượng đỉnh đã được xác nhận.
Các chủ đề kinh tế có thể giúp duy trì động lực đàm phán, song cũng làm dấy lên lo ngại tại Ukraine rằng những tính toán rộng hơn có thể lấn át ưu tiên an ninh của nước này. Tình hình thêm phức tạp bởi tranh cãi về việc chia sẻ tình báo và dịch vụ liên lạc vệ tinh cho quân đội Ukraine. Washington bác bỏ một số cáo buộc hạn chế hỗ trợ; những thông tin riêng về thay đổi dịch vụ vệ tinh vẫn cần kiểm chứng độc lập.
Thành công cần được đo bằng kết quả, không phải nghi thức
Vòng làm việc cấp kỹ thuật, nếu được tổ chức, trước hết phải biến lời tuyên bố thiện chí thành danh mục vấn đề có thể đàm phán: kiểm chứng ngừng bắn, bảo vệ dân thường, cơ sở năng lượng, trao đổi tù nhân và bảo đảm an ninh. Một lộ trình thực tế cũng cần làm rõ vai trò của các nước châu Âu, bởi họ vừa chịu tác động trực tiếp của cuộc chiến vừa tham gia các cam kết hỗ trợ Kyiv.
Tính đến ngày 22/10, điều chắc chắn nhất là cánh cửa đối thoại được mở lại, chứ chưa phải chiến tranh sắp kết thúc. Đối với người dân sống dưới các đợt không kích, thước đo hòa bình không nằm ở số lần đặc phái viên bắt tay, mà ở khả năng các cuộc tấn công giảm đi và các cam kết được thực hiện. Chỉ khi cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình được thiết kế rõ ràng, tín hiệu tại St Petersburg mới có thể trở thành tiến trình bền vững.
