Một trong những trang trại điện mặt trời lớn nhất châu Âu
Thị trấn Karapınar ở tỉnh Konya là nơi đặt Nhà máy điện mặt trời Kalyon Karapınar YEKA-1, với hơn 3 triệu tấm pin trải trên diện tích tương đương 2.600 sân bóng đá. Đi vào hoạt động từ năm 2023, nhà máy sản xuất đủ điện mỗi năm để đáp ứng khoảng 0,7% nhu cầu điện của cả nước, theo Giám đốc nhà máy Burak Dogru.
*“Mỗi năm chúng tôi ngăn chặn khoảng 1,75 triệu tấn khí thải carbon.” — Burak Dogru*
Ông Dogru coi đây là bằng chứng cho thấy Thổ Nhĩ Kỳ đang định hướng nền kinh tế và ngành năng lượng tới các nguồn sạch hơn. Tuy nhiên, theo Viện Thống kê Thổ Nhĩ Kỳ, tổng lượng phát thải khí nhà kính của nước này năm 2024 vẫn ở mức 584,5 triệu tấn CO2 tương đương.
Than đá vẫn là nguồn điện lớn nhất
Bức tranh năng lượng của Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy sự đan xen giữa năng lượng sạch và nhiên liệu hóa thạch:
- Than đá chiếm 33% sản lượng điện năm ngoái, là nguồn lớn nhất.
- Điện mặt trời và điện gió chiếm gần 23% sản lượng điện.
- Thổ Nhĩ Kỳ cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2053.
- Nhà máy điện hạt nhân đầu tiên đang được xây dựng ở bờ Địa Trung Hải, với kế hoạch xây thêm các lò phản ứng khác.
*“Nhưng những kế hoạch này không có lộ trình loại bỏ than đá, cũng không có kế hoạch loại bỏ các nhiên liệu hóa thạch khác, kể cả khí đốt.” — Duygu Kutluay*
COP31 trong bối cảnh nhiều khó khăn
Hội nghị tại Antalya sẽ quy tụ hàng chục nghìn đại biểu, lãnh đạo thế giới, đại diện doanh nghiệp và xã hội dân sự. Hội nghị diễn ra khi cuộc chiến Iran đẩy giá dầu khí tăng cao, Mỹ, nước phát thải lớn thứ hai thế giới, tiếp tục vắng mặt sau khi ông Trump rút khỏi các cuộc đàm phán khí hậu toàn cầu, và hai hội nghị gần nhất kết thúc mà văn bản cuối cùng thậm chí không nhắc tới nhiên liệu hóa thạch.
*“Ngày nay, thế giới không chỉ chờ đợi những quyết định mới. Điều thế giới muốn là thấy các quyết định trước đây được thực hiện.” — Murat Kurum*
Bộ trưởng Môi trường và Biến đổi khí hậu Murat Kurum, Chủ tịch COP31, cho biết Thổ Nhĩ Kỳ sẽ thúc đẩy sáng kiến “cầu nối thực thi khí hậu”, giúp các nước biến cam kết thành hành động bằng cách kết nối với nguồn tài chính và công nghệ. Hội nghị cũng ưu tiên điện khí hóa, giảm rác thải và khí metan.
Hình ảnh và thực tế
Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan khẳng định cam kết bảo vệ môi trường, và Đệ nhất phu nhân Emine Erdoğan dẫn dắt chiến dịch “Không rác thải”. Tuy nhiên, tổ chức Climate Action Tracker đánh giá các mục tiêu và chính sách khí hậu của Thổ Nhĩ Kỳ là “hết sức không đủ”, còn các nhóm nhân quyền cáo buộc Ankara xem nhẹ mối lo ngại môi trường và thường xuyên bắt giữ các nhà hoạt động. Đầu năm nay, tòa án hủy đánh giá tác động môi trường cho dự án mở rộng nhà máy nhiệt điện than Afşin-Elbistan, nhưng ngay sau đó lại xuất hiện kế hoạch mở rộng một nhà máy than khác ở Çanakkale.
Giống các nước Địa Trung Hải khác, Thổ Nhĩ Kỳ đối mặt rủi ro ngày càng lớn từ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, cháy rừng và lũ lụt. Tháng trước, trận mưa lớn nhất trong hơn 80 năm đã gây lũ lụt nghiêm trọng tại Istanbul, làm tám người thiệt mạng.
Tranh cãi về vai trò chủ nhà
Thổ Nhĩ Kỳ được chọn làm chủ nhà COP31 sau cuộc giằng co với Australia. Theo thỏa hiệp, Australia dẫn dắt các cuộc tham vấn để xây dựng chương trình nghị sự và phụ trách các cuộc thảo luận tại hội nghị. Các nhà vận động khí hậu chỉ trích việc trao quyền đăng cai cho Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia phụ thuộc than đá, trong khi Australia, nước xuất khẩu than, cũng bị phê phán.
*“Với Thổ Nhĩ Kỳ và Australia dẫn dắt tiến trình này, có mọi cơ hội để đạt được một kết quả rất mạnh mẽ.” — Simon Stiell*
Thư ký điều hành Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu Simon Stiell cho rằng vị thế của nước chủ nhà đối với nhiên liệu hóa thạch không quyết định thành bại của một hội nghị.
