Một quốc gia đông dân hơn, nhưng ít trẻ nhỏ hơn
Theo TurkStat, tổng dân số Türkiye ngày 1/10/2026 tăng 410.118 người so với cuối năm 2025. Trong riêng giai đoạn từ ngày 1/7 đến 1/10, mức tăng là 181.684 người. Nam giới chiếm 50,02% dân số, tương đương 43.264.337 người; nữ giới chiếm 49,98%, tương đương 43.237.949. Như vậy, tăng dân số tổng thể không đồng nghĩa với sự mở rộng của mọi nhóm tuổi.
Từ quý I đến quý III, nhóm dưới 15 tuổi giảm từ 17.437.514 xuống 17.247.925, tức mất khoảng 1,1% quy mô ban đầu. Nếu so với cùng kỳ năm 2025, mức giảm còn rõ hơn: 364.985 người. Tỷ trọng trẻ 0–14 tuổi giảm từ khoảng 20,5% xuống 19,9%. Trên biểu đồ dân số, đây là dấu hiệu phần đáy của tháp tuổi đang thu hẹp.
Nhìn đúng bản chất các con số
Ở nhóm 0–4 tuổi, số người giảm 112.844 qua hai quý, còn 4.709.231; ở nhóm 5–9 tuổi, giảm 118.229, còn 5.964.408. Hai nhóm cộng lại giảm 231.073, lớn hơn mức giảm của toàn nhóm 0–14 tuổi, vì nhóm 10–14 có diễn biến khác.
Cách đọc chi tiết này quan trọng: việc cộng số liệu một cách giản lược có thể tạo ra nhận định sai về nhịp biến đổi dân số.
Thống kê theo nhóm tuổi là số người thuộc mỗi khoảng tuổi tại thời điểm đo, không phải báo cáo số ca sinh trong quý. Một em bé tròn năm tuổi chuyển sang nhóm kế tiếp, thanh thiếu niên tròn 15 tuổi ra khỏi nhóm dưới 15; cùng lúc, di cư và các điều chỉnh dân cư cũng tác động đến tổng số. Dữ liệu vì thế phát đi tín hiệu về cơ cấu tuổi, nhưng riêng nó chưa chứng minh nguyên nhân duy nhất là mức sinh giảm.
Áp lực chi phí và lựa chọn gia đình
Bằng chứng dài hạn về sinh ít đi lại khá rõ. Theo số liệu TurkStat, tổng tỷ suất sinh năm 2024 đạt 1,48 con trên mỗi phụ nữ, thấp hơn mức thay thế thế hệ thường được lấy làm mốc 2,1. Con số ấy đã đi xuống từ 2,38 năm 2001. Türkiye từng được xem là một quốc gia có dân số trẻ trong khu vực, nhưng lợi thế ấy không kéo dài mãi nếu những thế hệ sau có quy mô nhỏ hơn.
Quyết định sinh con không đơn giản là phản ứng trước một lời kêu gọi chính sách. Tiền thuê nhà, thực phẩm, giáo dục, chăm sóc trẻ và việc làm thiếu ổn định đều có thể khiến người trẻ trì hoãn hôn nhân hoặc làm cha mẹ. Tuy nhiên, các yếu tố này là cách giải thích có cơ sở về mặt xã hội, không phải nguyên nhân đã được chứng minh riêng cho mức giảm 189.589 người trong ba quý.
Bài toán kinh tế của một xã hội già hơn
Đến quý III, Türkiye có khoảng 9,83 triệu người từ 65 tuổi trở lên, tương đương 11,4% dân số, so với tỷ lệ 11,0% một năm trước. Tuổi thọ tăng là thành tựu đáng trân trọng, nhưng khi lớp lao động trẻ dần thu hẹp, nguồn đóng góp vào bảo hiểm xã hội và nhu cầu chăm sóc dài hạn có thể đổi chiều. Kế hoạch ngân sách cần nhìn xa hơn một nhiệm kỳ hay một năm thống kê.
Một phản ứng toàn diện nên kết hợp nhà ở vừa túi tiền, chăm sóc trẻ dễ tiếp cận, cơ hội việc làm ổn định cho phụ nữ và thanh niên, cùng các biện pháp hỗ trợ người cao tuổi sống khỏe và tiếp tục tham gia xã hội. Tranh luận về mức sinh cần tránh quy trách nhiệm cho từng gia đình: chính sách tốt nhất là trao cho người dân điều kiện thực tế để lựa chọn tương lai của họ.
