Lời cảnh báo không được lắng nghe
Theo ba quan chức Yemen, trong những tuần trước khi Houthi tràn xuống bờ biển, Trung tướng Tareq Saleh đã nhận ra đối phương muốn chiếm vùng lãnh thổ của ông để tiến tới eo biển Bab el-Mandeb. Ông đề nghị Saudi Arabia yểm trợ trên không và đề nghị Mỹ gây nhiễu liên lạc của Houthi, nhưng nhận lại rất ít.
Các quan chức Mỹ cho biết họ đã cảnh báo Riyadh nhiều tháng về mối đe dọa Houthi trỗi dậy và thúc giục Saudi Arabia thống nhất các phe phái của chính phủ Yemen. Washington đề nghị hỗ trợ lập kế hoạch và tình báo nhưng không bao gồm không kích. Vì sao Saudi Arabia, với máy bay và bom do Mỹ cung cấp, không can thiệp mạnh hơn vẫn là câu hỏi chưa có lời đáp; Riyadh và Nhà Trắng đều không bình luận.
Một đêm sụp đổ
Từ ngày 9/8, Houthi dội tên lửa và drone xuống cảng Mokha nhằm cắt đường tiếp tế từ biển. Ngày 3/9, họ mở cuộc tấn công trên bộ quy mô lớn. Lực lượng của tướng Saleh cho rằng Houthi huy động gần 80.000 tay súng cùng cố vấn Iran, điều không thể kiểm chứng và bị phía Houthi bác bỏ. Tại vùng núi Kadaha, nơi hai phe của chính phủ chia nhau kiểm soát nhưng không tin tưởng lẫn nhau, Houthi đã chọc thủng phòng tuyến.
Quân chính phủ cầm cự hơn năm ngày, nhưng tối 9/9 phòng tuyến sụp đổ. Thay vì tái tổ chức, binh sĩ rút chạy tới tận Aden, bỏ lại toàn bộ bờ Biển Đỏ. Theo nhóm của tướng Saleh, ít nhất 500 binh sĩ thiệt mạng và hơn 1.500 người bị thương; con số thương vong của Houthi chưa được biết. Ông Mohammed al-Bukhaiti, quan chức chính trị Houthi, quy chiến thắng cho năng lực quân sự được phát triển qua nhiều năm chiến tranh và tuyên bố:
“Chúng tôi chiến đấu để giải phóng Yemen khỏi sự chiếm đóng.” — Mohammed al-Bukhaiti
Một chính phủ bị chia rẽ
Sau thỏa thuận ngừng bắn năm 2022, Houthi tận dụng thời gian để mở rộng kho vũ khí và tự chủ hơn, trong khi chính phủ Yemen ngày càng phân mảnh, phụ thuộc vào Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) – hai bên bảo trợ thường mâu thuẫn. Tháng 1 năm nay, UAE rút khỏi Yemen giữa lúc bất hòa với Riyadh, và tướng Saleh lại có nhà bảo trợ mới là Saudi Arabia.
“Chính phủ Yemen về cơ bản giờ chỉ còn là một điều hư cấu.” — Gregory Johnsen
Nhà nghiên cứu của Viện các Quốc gia vùng Vịnh Ả Rập tại Washington cho rằng các phe trong chính phủ dành thời gian đấu đá nhau nhiều hơn chống Houthi. Sau thất bại, một số binh sĩ của tướng Saleh thậm chí bị chính các phe “đồng minh” chặn ở ngoài Aden và phải nhịn đói nhiều ngày.
Ngọn lửa chiến tranh bùng lên trở lại
Căng thẳng đã tích tụ từ tháng 7, khi Houthi cáo buộc Saudi Arabia ném bom sân bay Sanaa để ngăn một máy bay Iran hạ cánh, rồi tuyên bố phong tỏa tàu Saudi Arabia trên Biển Đỏ – tuyến xuất khẩu dầu then chốt trong cuộc chiến Iran. Sau khi Houthi chiếm bờ biển, các diễn biến dồn dập:
- Saudi Arabia mở chiến dịch không kích hỗ trợ chính phủ Yemen, với sự trợ giúp tình báo và xác định mục tiêu từ quân đội Mỹ.
- Ngày 4/10, Chủ tịch Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống Rashad al-Alimi tuyên bố chiến tranh toàn diện, nhằm giành lại mọi vùng đất đã mất trong 12 năm.
- Giá dầu vượt 100 USD/thùng khi Houthi tuyên bố sẽ “giải phóng” toàn bộ Yemen.
Đến ngày 6/10, các lực lượng thân chính phủ tuyên bố đạt bước tiến đáng kể và bao vây tay súng Houthi gần eo biển. Nhưng chưa rõ đà tiến này có giữ được, và lần gần nhất Saudi Arabia cam kết “loại bỏ” Houthi, một thập kỷ trước, đã biến thành vũng lầy đẫm máu.
Cái giá dân thường phải trả
Với người dân Yemen vốn đã kiệt quệ vì nghèo đói, chiến tranh trở lại đồng nghĩa với khổ đau sâu hơn. Hơn 180.000 người phải rời bỏ nhà cửa chỉ trong vài tuần, chen chúc trên xe bán tải và xe máy để chạy trốn. Ông Hassan Sughair, người chạy khỏi một thị trấn gần Mokha, kể lại:
“Khoảnh khắc ấy như ngày tận thế, ai cũng chỉ lo cho bản thân mình.” — Hassan Sughair
Ông nói gia đình không kịp chào hàng xóm và đến nay vẫn không biết số phận của họ. Giữa những tính toán về eo biển, dầu mỏ và cán cân quyền lực khu vực, chính những con người như ông mới là người gánh chịu nhiều nhất.
















