Cuộc đối đầu quen thuộc với gương mặt mới
Cuộc đua mang cảm giác quen thuộc: một lần nữa, ông Lula đối đầu một người nhà Bolsonaro. Tuy nhiên, lần này đối thủ của ông là con trai cả của cựu tổng thống mà ông đã đánh bại năm 2022. Ông Lula, tìm kiếm nhiệm kỳ thứ tư không liên tiếp, giới thiệu sự ứng cử của mình là lá phiếu cho dân chủ và cách duy nhất ngăn gia đình Bolsonaro trở lại nắm quyền, thông điệp đã gây tiếng vang chỉ hơn một năm sau khi ông Jair Bolsonaro bị kết án vì dàn dựng âm mưu đảo chính.
Ông Flávio Bolsonaro hứa tiếp nối di sản chính trị của cha, đồng thời thể hiện mình là người kế nhiệm ôn hòa hơn để thu hút phụ nữ và cử tri độc lập. Đà đi lên của ông chững lại sau khi có thông tin ông bị điều tra tham nhũng, liên quan việc huy động hàng triệu USD làm phim tiểu sử về cha từ một chủ ngân hàng là tâm điểm của vụ gian lận hàng tỷ USD. Mười một ứng viên khác cũng tranh cử, đều chỉ có tỷ lệ ủng hộ một chữ số, nhưng cộng lại có thể buộc phải tổ chức vòng hai.
Luận điểm của Lula: dân chủ, chủ quyền và hỗ trợ xã hội
Ông Lula đang bảo vệ một thành tích có cả điểm mạnh lẫn điểm yếu. Những yếu tố chính trong chiến dịch của ông gồm:
- Kinh tế Brazil phần lớn chống chịu được thuế quan của Mỹ, tỷ lệ thất nghiệp xuống mức thấp kỷ lục, dù giá thực phẩm tăng và nợ hộ gia đình đã làm giảm tỷ lệ ủng hộ ông.
- Ông tăng chi cho trợ cấp xã hội, trợ giá nhiên liệu tạm thời để bù đắp giá cả tăng do chiến tranh ở Iran, và mở rộng chương trình theo đó chính phủ mua lại hàng tỷ khoản nợ tiêu dùng xấu.
- Vài ngày trước bầu cử, ông cấm cờ bạc trực tuyến, loại hình mà giới phê bình cho là đã đẩy cuộc khủng hoảng nợ hộ gia đình ở Brazil leo thang.
Tuy nhiên, thông điệp mạnh nhất của ông là chủ quyền. Ông Lula cáo buộc chính quyền Trump tìm cách nghiêng cán cân bầu cử về phía ông Bolsonaro để tiếp cận nguồn tài nguyên khổng lồ của Brazil, và mô tả đối thủ là con rối của Washington. Ngược lại, ông Bolsonaro gắn ông Lula với cuộc khủng hoảng niềm tin vào Tòa án Tối cao Liên bang, điều ông Lula tìm cách hóa giải bằng lời hứa cải cách tư pháp sâu rộng. Một số người chỉ trích còn đặt câu hỏi liệu ở tuổi 80, ông Lula có đủ sức cho thêm một nhiệm kỳ, khiến Tổng thống đăng những video tập luyện lan truyền mạnh trên mạng.
Những lời hứa của Flávio Bolsonaro
Ông Bolsonaro cam kết sẽ tìm cách ân xá cho cha mình và những người ủng hộ bị bỏ tù vì xông vào các tòa nhà chính phủ ở Brasília tháng 1/2023. Hứa hẹn đối đầu các thiết chế đã kết án cha mình, ông tuyên bố sẽ cách chức các thẩm phán Tòa án Tối cao và cải tổ ngành tư pháp mà phong trào của ông cáo buộc kiểm duyệt tiếng nói bảo thủ.
Về an ninh, ông hứa xếp các băng nhóm ma túy vào danh sách tổ chức khủng bố và xây năm nhà tù an ninh tối đa theo mô hình El Salvador.
Về kinh tế, ông đưa ra ít chi tiết nhưng học theo Tổng thống Argentina Javier Milei, dùng chiếc kéo khổng lồ làm biểu tượng cắt giảm chi tiêu công. Ông đổ lỗi cho ông Lula về thuế quan của Mỹ và đề xuất, trong thư gửi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, lập một nhóm chuyển giao để giải quyết các khiếu nại thương mại của Washington. Tuy nhiên, các cuộc thăm dò cho thấy nhiều người Brazil đổ lỗi cho gia đình Bolsonaro về thuế quan, vốn được áp đặt sau khi em trai ông Flávio là Eduardo, người đang sống ở Mỹ, vận động ông Trump.
Điều gì đang bị đặt cược với khu vực
Cuộc bầu cử có hệ quả vượt xa biên giới Brazil. Hai ứng viên khác biệt về việc có trao cho Mỹ quyền tiếp cận ưu tiên với đất hiếm hay không, cách bảo vệ rừng mưa Amazon và có nới lỏng quan hệ với Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của Brazil, hay không. Chiến thắng của ông Bolsonaro sẽ củng cố làn sóng chính phủ cánh hữu thân Trump trong khu vực; chiến thắng của ông Lula sẽ giữ nền dân chủ lớn nhất Mỹ Latinh ở vai trò đối trọng với Washington.
Thế nhưng sự hào hứng đang thấp. Một vụ bê bối tham nhũng lớn liên quan đến phần lớn giới tinh hoa chính trị và tư pháp đã làm giảm động lực đi bầu, và nhiều cử tri bác bỏ cả hai ứng viên. Lo ngại về khả năng Mỹ can thiệp cũng gia tăng. Với người dân Brazil bình thường, những nỗi lo hằng ngày như tội phạm, giá thực phẩm và nợ nần có thể đè nặng hơn địa chính trị khi họ bỏ lá phiếu.
Cách thức bỏ phiếu
Người dân Brazil bỏ phiếu bằng máy điện tử được giới chuyên gia đánh giá thuộc hàng nhanh và an toàn nhất thế giới, dù niềm tin vào chúng đã giảm giữa những đợt công kích liên tục từ phong trào Bolsonaro. Khi tại nhiệm, ông Jair Bolsonaro đưa ra những cáo buộc gian lận vô căn cứ, và sau thất bại, người ủng hộ ông đã xông vào các tòa nhà chính phủ đòi quân đội can thiệp. Ông Flávio từng đặt câu hỏi về tính toàn vẹn của máy bỏ phiếu nhưng chưa tuyên bố cuộc bầu cử có thể bị đánh cắp. Bỏ phiếu ở Brazil là bắt buộc, và tỷ lệ đi bầu vòng một năm 2022 gần 80%.
Kết quả bắt đầu được công bố khi các điểm bỏ phiếu đóng cửa, với kết quả cuối cùng dự kiến trong vài giờ sau đó. Nếu không ứng viên nào giành hơn một nửa số phiếu hợp lệ, hai người dẫn đầu sẽ bước vào vòng hai ngày 25/10. Dù kết quả ra sao, cuộc bầu cử sẽ thử thách sức bền của nền dân chủ Brazil, khả năng chấp nhận kết quả một cách hòa bình và giải quyết những lo âu về kinh tế, an ninh quan trọng nhất với người dân.














