Trở về Venezuela sau gần một năm, thủ lĩnh đối lập Machado đi trên dây giữa khát vọng bầu cử của người ủng hộ và Washington

Hôm 25/10, đoàn xe của bà Machado di chuyển từ thành phố Barquisimeto, nơi bà xuất hiện công khai lần đầu, về thủ đô Caracas giữa biển người. Những người ủng hộ vẫy cờ, hô vang tên bà và quàng lên cổ bà những chuỗi tràng hạt. Từ đầu năm, bà đã tuyên bố mục tiêu khi trở về là chuẩn bị cho một chiến thắng bầu cử mới.

“…cho một chiến thắng bầu cử mới và vĩ đại.” — María Corina Machado

Tuy vậy, chính sự cuồng nhiệt ấy đặt ra bài toán khó. Washington khẳng định bà có mọi quyền ở lại Venezuela, nhưng cũng dành lời khen cho quyền Tổng thống Delcy Rodríguez. Ông Trump hồi tháng trước cho rằng còn quá sớm để tính tới bầu cử dân chủ, và hôm 25/10 nói ông không biết trước kế hoạch trở về của bà – điều mà một người nắm rõ lịch trình của bà Machado phản bác.

Các cuộc đàm phán do Mỹ hậu thuẫn, tiếp tục diễn ra trong tháng này, nhằm tái thiết hai thiết chế then chốt vốn do người trung thành với đảng cầm quyền nắm giữ. Theo các quan chức Mỹ và giới phân tích, lộ trình hiện tại gồm:

Phe đối lập tham gia đàm phán, do nghị sĩ Dinorah Figuera dẫn đầu, gọi sự trở về của bà Machado là một bước tiến quan trọng trong kế hoạch của Mỹ.

Khi được hỏi liệu bà Machado có tham gia, quyền Tổng thống Rodríguez bày tỏ hy vọng đối thoại sẽ khiến những người từng kêu gọi trừng phạt đất nước – lời chỉ trích phe cầm quyền thường nhắm vào bà Machado – cảm thấy hối hận, đồng thời nói tiến trình là cơ hội để mọi tiếng nói được lắng nghe.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, người từ lâu ủng hộ bà Machado, cho biết việc bà trở về an toàn là kết quả trực tiếp của đàm phán và ông kỳ vọng mọi bên đều ủng hộ tiến trình. Theo ông, hạ tầng bầu cử của Venezuela được thiết kế để gian lận nên phải nhanh chóng thay thế trước khi có thể tổ chức một cuộc bầu cử hợp lệ, dù ông không đưa ra mốc thời gian.

“Nếu có ai đó tìm cách làm chệch hướng tiến trình này, họ đang gây tổn hại lớn cho Venezuela.” — Marco Rubio

Liên minh châu Âu (EU) cũng có quan điểm tương tự, kêu gọi chính quyền và mọi lực lượng chính trị thúc đẩy một cuộc đối thoại bao trùm, do chính người Venezuela dẫn dắt, hướng tới bầu cử tự do và công bằng.

Ông Ricardo Rios, người đứng đầu công ty tư vấn rủi ro chính trị Poder y Estrategia, cảnh báo việc bà Machado sốt sắng đòi bầu cử có thể làm “chập mạch” quan hệ với Mỹ và kế hoạch ba giai đoạn gồm ổn định, phục hồi và chuyển tiếp. Theo ông, câu hỏi lớn nhất chưa có lời đáp là phe cầm quyền có gì bảo đảm sẽ rời ghế nếu thất cử; thiếu điều đó, dù bà được lòng dân đến đâu, mọi chuyện vẫn phức tạp.

Ông Phil Gunson của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (International Crisis Group) cho rằng màn chào đón nồng nhiệt sẽ càng củng cố xu hướng đòi hỏi kết quả tức thì, có thể kích động phản ứng của phe cứng rắn hoặc dẫn tới một cuộc đổ vỡ chính trị thay vì chuyển tiếp hòa bình. Ông Oswaldo Ramírez của ORC Consultores thì tin bà Machado sẽ không phá đàm phán, bởi thông điệp từ Washington đã quá rõ ràng.