Phong trào sinh viên Serbia đánh bại ông Vucic sau 14 năm cầm quyền, nhưng liệu họ có thể điều hành đất nước?

Khi ông Vucic thừa nhận thất bại vào tối Chủ nhật, hàng chục nghìn người trên khắp Serbia đã xuống đường đốt pháo sáng, ca hát và nhảy múa. Kết quả này khép lại hai năm biểu tình ôn hòa – điều mà người biểu tình ở nhiều thủ đô châu Âu khác chỉ dám mơ. Ngay trước ngày bỏ phiếu, những người ủng hộ đã bày tỏ niềm hy vọng giản dị.

“…mọi thứ sẽ tốt hơn rất, rất nhiều.” — Lidija Miladinovic

Tuy vậy, giữa niềm hân hoan, nhiều câu hỏi vẫn còn đó: ai trong phong trào không thủ lĩnh này sẽ trở thành thủ tướng, chính sách cụ thể là gì, và liệu những gương mặt chính trị vô danh có đủ gắn kết để vực dậy kinh tế, chống tham nhũng và xử lý quan hệ quốc tế phức tạp? Câu trả lời sẽ quyết định sự ổn định của Serbia, nền kinh tế lớn nhất khu vực Tây Balkan.

Dù không có người đứng đầu, phong trào đã giành được sự ủng hộ rộng rãi rồi chọn ra 250 ứng viên từ nhiều tầng lớp xã hội. Những gương mặt nổi bật gồm bác sĩ tim mạch Ilija Srdanovic – người đứng đầu danh sách, cựu Thống đốc ngân hàng trung ương Dejan Soskic và giáo sư Đại học Belgrade Radomir Sajcic. Một số định hướng chính sách đã được công bố:

“…chúng ta chỉ có thể chờ xem nó có bền vững hay không.” — Katarina Popovic

Theo Hiến pháp Serbia, các ứng viên của phong trào có 90 ngày để thành lập chính phủ kể từ khi quốc hội nhóm họp. Thời gian rất cấp bách khi ngân sách phải được thông qua trước cuối năm trong bối cảnh nợ công và nợ tư nhân gia tăng, còn chống tham nhũng đòi hỏi cải tổ cảnh sát, cơ quan tình báo và tư pháp. Công ty tư vấn Teneo nhận định chiến thắng sẽ kéo theo thay đổi lớn về pháp quyền và dịch vụ công, nhưng sự kháng cự của bộ máy hành chính và việc thiếu kinh nghiệm có thể khiến quá trình chuyển đổi gặp khó khăn.

Luật sư Bozo Prelevic, cựu đồng Bộ trưởng Nội vụ, cho rằng các thể chế nhà nước cần được “giải độc” sau 14 năm dưới thời ông Vucic, và cảnh báo Đảng Cấp tiến Serbia (SNS) sẽ là một phe đối lập mạnh. Ông Vucic và SNS nhiều lần bác bỏ các cáo buộc đàn áp và tham nhũng.

Nga, đồng minh truyền thống và nhà cung cấp khí đốt chính của Serbia, có phản ứng dè dặt: người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov ca ngợi ông Vucic nhưng không chúc mừng phong trào sinh viên. Ông Jovo Bakic, đại diện danh sách sinh viên, nói với đài RT Balkan rằng họ tôn trọng Nga như một cường quốc và đối tác lịch sử quan trọng. Ukraine, nước gián tiếp hưởng lợi từ vũ khí Serbia, cũng đang theo dõi sát sao.

Các quan chức châu Âu đã chúc mừng phong trào và cho biết sẵn sàng hỗ trợ Serbia chống tham nhũng. Ông Savo Manojlovic của phong trào Move-Change, vốn thân thiện với sinh viên, tin rằng danh sách sinh viên sẽ tìm ra người đủ năng lực để dẫn dắt đất nước qua công cuộc cải cách – một đặc ân nhưng cũng là trách nhiệm vô cùng lớn.