Hội đồng đại biểu điều tra việc CBN và NNPC chưa nộp lợi nhuận hoạt động cho Nhà nước

Ngày thứ Ba, Ủy ban Tài chính công của Hạ viện Nigeria đã quyết định đẩy mạnh quá trình điều tra liên quan đến việc chuyển tiền thặng dư hoạt động bởi các cơ quan thuộc chính phủ liên bang. Cuộc họp tại Quốc hội yêu cầu Văn phòng Kế toán Liên bang (OAGF) cung cấp báo cáo chi tiết về khoản lợi nhuận hoạt động tồn đọng nghi ngờ chưa nộp cho Chính phủ Liên bang từ Ngân hàng Trung ương Nigeria (CBN), Công ty Dầu khí Quốc gia Nigeria (NNPCL) cùng các doanh nghiệp nhà nước khác.

Ủy ban cũng yêu cầu làm rõ các cáo buộc về việc OAGF đã trích tiền từ tài khoản quy định của nhiều Bộ, ngành, đơn vị công quyền, nổi bật là việc rút 15 tỷ Naira từ Ủy ban Giáo dục Cơ bản Toàn diện (UBEC). Việc này gây băn khoăn rằng các cơ quan được cấp vốn có thể bị ảnh hưởng, giảm khả năng thực hiện chức năng chuyên môn.

Phiên điều trần có sự tham gia của Kế toán trưởng Liên bang, ông Shamseldeen Ogunjimi cùng các quan chức cấp cao của Bộ Tài chính. Đây là một phần trong nỗ lực kiểm tra tổng thể về việc tuân thủ Luật Trách nhiệm Tài chính, quy định rằng các doanh nghiệp nhà nước cần chuyển một tỷ lệ lợi nhuận hoạt động theo quy định vào Quỹ Thu nhập Hợp nhất.

Chính sách về lợi nhuận hoạt động nhằm mục đích củng cố nguồn thu ngân sách và hạn chế thất thoát, song việc tuân thủ thường xuyên là vấn đề nhức nhối với nhiều đơn vị bị cáo buộc chuyển thiếu hoặc không chuyển tiền. Đầu phiên làm việc, ủy viên Gboyega Isiaka bày tỏ quan ngại về hiệu quả thu ngân sách thấp, cho rằng việc chậm nộp tiền thặng dư hoạt động kéo dài làm suy yếu tài chính quốc gia.

Ông đặt câu hỏi về con số cụ thể nợ tồn đọng từ các đầu mối lớn như CBN, Ủy ban Chứng khoán (SEC), Cơ quan An toàn hàng hải Nigeria (NIMASA) dựa trên tài sản quản lý và số tiền đáng lẽ phải thu được.

Ông Makinde Mogaji, Giám đốc Thu nhập và Đầu tư của OAGF, tiết lộ CBN đang nợ Chính phủ số tiền lên đến 5,3 nghìn tỷ Naira chưa chuyển theo quy định. Các cố gắng trước đó của Ủy ban Tài chính công nhằm thu hồi khoản này chưa thành công.

Ông nói: "Vào đầu năm ngoái, CBN còn nợ 5,3 nghìn tỷ Naira lợi nhuận hoạt động. Theo quy định, họ phải nộp 70% số đó nhưng từ chối. Trong khi đó, đơn vị như Sân bay Quốc tế Abuja (FAAN) đã nộp đến 473 tỷ Naira. Đây là một trong những nguồn thu lớn nhất của chúng ta."

Cuộc điều tra cũng xem xét chính sách trích quỹ tự động của OAGF từ tài khoản của các Bộ, ngành nhằm thu hồi lợi nhuận dự kiến trước khi hết năm tài chính. Kế toán trưởng Ogunjimi cho biết chính sách này giúp tăng đáng kể nguồn thu ngân sách trong năm qua.

Ông thừa nhận có sự phản đối từ một số cơ quan dẫn đến việc điều chỉnh hoặc hủy bỏ một số khoản trích. Đặc biệt, NNPCL đã không hợp tác và phải bị yêu cầu rút lui, trong khi chấp nhận một phần khoản nợ và tranh cãi về phần còn lại vẫn đang được làm rõ bởi một ủy ban chuyên trách.

Giám đốc Mogaji bổ sung, hệ thống trích quỹ tự động vẫn hoạt động nhằm đối chiếu lợi nhuận thực tế của các cơ quan sau khi tài khoản kết thúc để xác định nếu các bên bị trích quá hay chưa đủ.

Chủ tịch Ủy ban, ông Bamidele Salam, dẫn các đơn tố cáo của UBEC và một số cơ quan khác cho biết có hiện tượng trích quỹ từ nguồn phân bổ theo luật, nhưng chưa được hoàn trả kịp thời. UBEC cáo buộc khoản 16 tỷ và 15 tỷ Naira trong tài khoản bị lấy đi mà không được hoàn trả.

Ủy ban lên tiếng lo ngại rằng việc rút tiền từ các quỹ theo quy định này ảnh hưởng trực tiếp đến các cơ quan quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ thiết yếu của họ. Ông nhấn mạnh trường hợp UBEC với hơn 13,5 triệu trẻ em chưa đến trường, việc thiếu kinh phí sẽ trì hoãn các chương trình xây dựng trường học, cung cấp cơ sở vật chất và tài liệu học tập.

Kế toán trưởng Ogunjimi phản hồi rằng việc rút tiền mang tính chất tạm thời và được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu tài chính cấp bách của Chính phủ, với cam kết hoàn trả khi cần thiết. Ông lấy ví dụ về việc đã sử dụng hơn 300 tỷ Naira của TETFund và đã hoàn trả đầy đủ cho đơn vị này.

Tuy nhiên, ông Salam không chấp nhận lời giải thích này, khẳng định các cơ quan phải được bảo đảm nguồn tiền theo quy định để thực hiện nhiệm vụ đã được cấp phép. Ông yêu cầu OAGF cung cấp chi tiết các khoản nợ, hồ sơ về các khoản trích và tình trạng hoàn trả.

Ủy ban Tài chính công sẽ tiếp tục cuộc điều tra trong những tuần tới nhằm đánh giá mức độ tuân thủ Luật Trách nhiệm Tài chính, thu hồi các khoản thu còn thiếu từ các cơ quan nhà nước như CBN, NNPCL và các doanh nghiệp công khác, đồng thời xác minh tính hợp pháp và ảnh hưởng của các khoản trích từ tài khoản các cơ quan có chức năng quan trọng.