Những ngọn nến ở Reim
Sáng 7/10, người dân Israel tụ họp tại địa điểm từng tổ chức lễ hội âm nhạc Nova gần thị trấn Reim, sát biên giới Gaza, nơi 348 người trẻ đã bị các tay súng sát hại trong cuộc tấn công ba năm trước. Giữa những tấm ảnh chân dung và những bông hoa đặt trên nền đất, nhiều gia đình lặng lẽ thắp nến cho người thân.
Cùng ngày, một sự kiện tưởng niệm khác được tổ chức tại Quảng trường Con tin ở Tel Aviv, nơi suốt hai năm từng là trung tâm của các cuộc vận động đòi đưa con tin trở về. Năm nay, lần đầu tiên, quảng trường ấy không còn tên ai phải chờ đợi: hài cốt của con tin cuối cùng đã được tìm thấy hồi tháng 1, sau các đợt trao đổi giữa Israel và Hamas.
Cái giá khủng khiếp của ba năm
Ba năm chiến tranh để lại những con số khiến cả thế giới bàng hoàng, dù mỗi con số là một số phận riêng:
- Ngày 7/10/2023: khoảng 1.200 người thiệt mạng tại Israel và 251 người bị bắt sang Gaza làm con tin.
- Hơn 74.000 người ở Gaza thiệt mạng trong các chiến dịch ném bom và tấn công trên bộ của Israel, theo nhà chức trách y tế Gaza, vốn không phân biệt dân thường và chiến binh.
- Kể từ lệnh ngừng bắn tháng 10/2025, hơn 1.400 người Palestine ở Gaza thiệt mạng, trong khi quân đội Israel cho biết 5 binh sĩ của họ đã thiệt mạng.
Đằng sau những con số ấy là nỗi đau của cả hai dân tộc: những gia đình Israel chưa thể nguôi ngoai sau ngày đen tối nhất, và những gia đình Palestine mất người thân, mất nhà cửa, sống trong cảnh bấp bênh không biết đến bao giờ.
Cuộc bầu cử mang dấu ấn ngày 7/10
Lễ tưởng niệm năm nay diễn ra chỉ 20 ngày trước cuộc tổng tuyển cử ngày 27/10, lần đầu tiên kể từ cuộc tấn công. Thủ tướng Benjamin Netanyahu tiếp tục bác bỏ trách nhiệm về lỗ hổng an ninh và phản đối lời kêu gọi thành lập một ủy ban điều tra độc lập, điều khiến nhiều người Israel, trong đó có gia đình các nạn nhân, thất vọng.
Một số người trong họ đã quyết định ra tranh cử. Nhà nghiên cứu Yossi Mekelberg của viện Chatham House nhận định về tầm quan trọng của cuộc bỏ phiếu:
Cuộc bầu cử tháng 10 sẽ là cuộc bầu cử quan trọng nhất kể từ khi Israel lập quốc năm 1948.
Theo khảo sát của Viện Dân chủ Israel, 68% người Israel gốc Do Thái cho biết sự kiện ngày 7/10 là yếu tố rất trọng tâm hoặc khá trọng tâm trong quyết định bỏ phiếu của họ. Tuy nhiên, các cuộc thăm dò cho thấy cả ông Netanyahu lẫn các đối thủ chính đều chưa đủ số ghế để thành lập liên minh cầm quyền nếu bầu cử diễn ra ngay lúc này.
Lệnh ngừng bắn mong manh
Lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian, có hiệu lực từ ngày 10/10/2025, đã chấm dứt các trận giao tranh lớn nhưng không ngăn được các cuộc tấn công của Israel tại Gaza, cũng chưa đạt được mục tiêu giải giáp Hamas và các nhóm vũ trang khác. Theo thỏa thuận, Israel kiểm soát khoảng 53% Dải Gaza; con số này sau đó được mở rộng lên gần hai phần ba.
Hai bên vẫn bế tắc trong đàm phán. Israel tuyên bố sẽ không rút quân cho tới khi Hamas giải giáp hoàn toàn; Hamas nói đã đồng ý với một tiến trình theo từng giai đoạn nhưng sẽ không buông vũ khí chừng nào các cuộc tấn công của Israel còn tiếp diễn. Israel cho biết các đợt không kích gần đây đã tiêu diệt nhiều tay súng Hamas, trong khi giới chức y tế Gaza cho biết nhiều dân thường cũng thiệt mạng.
Gaza giữa lều bạt và những bản kế hoạch
Ở một phần ba lãnh thổ còn lại do Hamas kiểm soát, khoảng 2 triệu người chủ yếu sống trong lều tạm và những tòa nhà đổ nát. “Hội đồng Hòa bình” của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra nhiều kế hoạch tái thiết Gaza, nhưng chưa nhận được sự đồng thuận của cả Israel lẫn Hamas, một phần vì các kế hoạch này chưa tính đến quyền sở hữu tài sản của những người Palestine có nhà cửa bị phá hủy.
Ba năm sau ngày định mệnh, câu hỏi lớn nhất vẫn chưa có lời đáp: làm sao để an ninh cho người Israel và phẩm giá cho người Palestine không còn là hai mục tiêu loại trừ nhau. Những ngọn nến ở Reim và những căn lều ở Gaza đều đang chờ một câu trả lời.














