Một con số khả quan, nhiều câu hỏi chưa được trả lời
Tại hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49, Ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro cho biết các bên đã đạt đồng thuận sơ bộ đối với gần 80% số đoạn trong dự thảo COC. Đây là dấu hiệu của công việc đàm phán bền bỉ, nhưng không phải thước đo tuyến tính cho khoảng cách đến thỏa thuận. Một điều khoản ngắn về tính ràng buộc hoặc phạm vi áp dụng có thể quan trọng hơn hàng chục đoạn đã thống nhất về thủ tục.
Philippines từng đặt mục tiêu hoàn tất COC trong năm 2026. Việc chuyển phần việc còn lại sang nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN 2027 của Singapore vì thế vừa phản ánh tiến triển vừa cho thấy những giới hạn của ngoại giao theo thời hạn. Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. cho biết ASEAN và Trung Quốc tiếp tục tuân thủ Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) năm 2002 trong lúc chờ văn kiện mới.
Tại diễn đàn Manila, các ý kiến đặt lại kỳ vọng đối với ASEAN: tổ chức được xây dựng để tạo đồng thuận giữa các quốc gia rất khác nhau, chứ không phải cơ quan tài phán có thể phân xử ranh giới trên biển. Chính khoảng cách giữa mong đợi và năng lực thể chế khiến tiến trình COC thường bị nhìn nhận hoặc quá lạc quan, hoặc quá bi quan.
Một bộ quy tắc có thể làm gì?
COC được hình dung như bộ nguyên tắc hạn chế hành động nguy hiểm, tăng trao đổi thông tin và tạo khuôn khổ xử lý sự cố. Nếu thiết kế đủ cụ thể, văn kiện có thể giảm nguy cơ một vụ áp sát giữa tàu cảnh sát biển trở thành khủng hoảng ngoại giao.















