Khi nền kinh tế hắt hơi
Lịch sử cho thấy khi tỷ lệ thất nghiệp của người lao động gốc Phi tăng mạnh, đó thường là tín hiệu sớm về khó khăn cho toàn bộ nền kinh tế. Theo cựu Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế Jared Bernstein, tốc độ tuyển dụng hiện nay tương tự những năm ì ạch sau Đại suy thoái, khi thất nghiệp chung gần 9%.
*“Khi nền kinh tế hắt hơi, người lao động da màu bị cảm lạnh.” — Jared Bernstein*
Sau khi vượt 8% vào tháng 11 năm 2025, tỷ lệ thất nghiệp của người gốc Phi giảm về 6% hồi tháng 8 năm nay, rồi bật tăng trở lại 7% trong tháng 9. Theo phân tích của Trung tâm Joint Center, thất nghiệp của phụ nữ gốc Phi tăng từ 5,9% lên 7,3%, còn của thanh niên gốc Phi vọt từ 11,5% lên 14,4%. Các nhà kinh tế lưu ý số liệu theo từng nhóm dân số dựa trên mẫu khảo sát nhỏ nên cần thận trọng khi đọc biến động hằng tháng.
Ba cú đánh cùng lúc
Giới chuyên gia chỉ ra ba yếu tố khiến lao động gốc Phi, đặc biệt là giới chuyên môn, chịu ảnh hưởng nặng nề hơn trong những năm gần đây.
- Các vị trí DEI biến mất: kể từ năm 2023, các doanh nghiệp Mỹ đã cắt hơn 2.600 vị trí có chữ “đa dạng” hoặc “DEI” trong chức danh, theo Revelio Labs.
- Đợt cắt giảm biên chế liên bang xóa hàng trăm nghìn việc làm, trong khi người gốc Phi chiếm tỷ lệ cao trong khu vực công.
- Tuyển dụng văn phòng chậm lại, và khi AI làm tắc nghẽn quy trình ứng tuyển, nhà tuyển dụng quay về tuyển qua quan hệ quen biết.
Số phụ nữ gốc Phi từ 20 tuổi trở lên có việc làm đã giảm từ mức kỷ lục khoảng 10,7 triệu năm 2023 xuống 10,3 triệu.
Có thời điểm, mức sụt giảm việc làm của nhóm này chiếm hơn một nửa tổng số việc làm mất đi của phụ nữ Mỹ.
Những câu chuyện sau con số
Bà Gena Pemberton, 50 tuổi, từng giữ chức Giám đốc Hòa nhập và Tác động tại Omnicom Health cho đến khi vị trí bị xóa bỏ vào tháng 7 năm 2025. Dù nộp hàng chục hồ sơ mỗi tuần và hạ kỳ vọng về chức danh lẫn lương, bà vẫn chưa tìm được việc toàn thời gian, phải rút gần hết tiền tiết kiệm và cả quỹ hưu trí 401(k).
*“Có vẻ như chẳng ai còn muốn nghe đến từ viết tắt DEI nữa.” — Gena Pemberton*
Bà Melinda Emerson, giảng viên Trường Kinh doanh Rutgers và chủ một công ty phát triển nguồn nhân lực, cho biết doanh số của bà giảm 50% kể từ năm 2023 khi khách hàng cắt ngân sách và nhiều nhà thầu gốc Phi bị hủy hợp đồng chính phủ. Bà Vina Morris, Chủ tịch chi hội New York của Hiệp hội MBA Người da màu Quốc gia, nói tổ chức đã mất nhiều đối tác và nguồn tài trợ.
Tranh luận về chính sách và hy vọng phía trước
Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump thường xuyên ca ngợi tỷ lệ thất nghiệp thấp của người gốc Phi, và trong nhiệm kỳ hai, ông cho rằng chính sách nhập cư nghiêm ngặt sẽ giúp người lao động gốc Phi bằng cách ngăn người nhập cư thu nhập thấp “giành việc”. Tuy nhiên, nhiều nhà kinh tế cho rằng có ít bằng chứng ủng hộ nhận định này, và một số chính sách như cắt giảm biên chế liên bang đã gây tổn hại cho nhóm lao động này.
Dù vậy, vẫn có lý do để hy vọng. Ông Cantrell Dumas, nhà nghiên cứu cao cấp tại Joint Center, chỉ ra tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của người gốc Phi vẫn khá mạnh, và việc thất nghiệp từng giảm sau đỉnh cuối năm 2025 cho thấy tình hình có thể đảo chiều. Theo ông, vấn đề không phải người lao động ngừng tìm việc, mà là có thêm nhiều người tham gia thị trường trong khi việc làm không đủ đáp ứng.
