Sáu tập sách biến một di sản chính trị thành hệ thống câu hỏi
Theo Tehran Times, tác giả Mehdi Afraz xây dựng bộ “1001 Questions on Resistance” dưới dạng 1.001 câu hỏi và câu trả lời, dựa trên các cuộc trò chuyện và phát biểu của Hassan Nasrallah trong khoảng ba thập niên. Thay vì sắp xếp theo niên đại, bộ sách chia nội dung thành sáu mảng: thần học của “kháng cự”, tư tưởng chính trị, xã hội, các phương trình chiến lược, mạng lưới các lực lượng cùng quan điểm và trường hợp Lebanon.
Cách tổ chức này cho thấy tham vọng của dự án không chỉ là lưu trữ phát biểu. Những người biên soạn muốn biến một kho tư liệu phân tán thành một hệ tư tưởng có thể được giảng dạy, nghiên cứu và sử dụng trong các sản phẩm truyền thông, nghệ thuật. Chính điểm đó khiến bộ sách có ý nghĩa rộng hơn một ấn phẩm tưởng niệm: nó tham gia trực tiếp vào quá trình định hình cách một thế hệ sau sẽ đọc và hiểu Nasrallah.
Từ biểu tượng quân sự đến hình ảnh nhà tổ chức xã hội
Tại lễ ra mắt, nhiều diễn giả Iran cho rằng hình ảnh Nasrallah thường bị thu hẹp vào vai trò quân sự và các cuộc đối đầu với Israel. Họ nhấn mạnh các khía cạnh khác như quản trị tổ chức, giáo dục cán bộ, khả năng vận động xã hội và cách ông xây dựng quan hệ với cộng đồng Shiite cũng như các nhóm tôn giáo khác tại Lebanon.
Cách diễn giải này phản ánh nỗ lực tái định vị Nasrallah như một nhân vật chính trị - xã hội toàn diện. Nhưng nó cũng cần được đặt cạnh một thực tế khác: Hezbollah đã phát triển thành lực lượng vũ trang mạnh ngoài khuôn khổ quân đội Lebanon, tham gia nhiều xung đột khu vực và là chủ thể gây tranh cãi sâu sắc trong chính trị Lebanon. Bất kỳ đánh giá cân bằng nào về di sản Nasrallah đều phải tính đến cả hai mặt này.
Một nhân vật được ngưỡng mộ và phản đối với cường độ tương đương
Nasrallah trở thành tổng thư ký Hezbollah năm 1992 và giữ vị trí này hơn ba thập niên. Dưới thời ông, Hezbollah mở rộng ảnh hưởng sau khi Israel rút khỏi phần lớn miền nam Lebanon năm 2000, tham chiến với Israel năm 2006 và sau đó can dự sâu vào các cuộc xung đột khu vực, trong đó có chiến tranh Syria.
Đối với người ủng hộ, ông là biểu tượng chống Israel và đại diện cho năng lực tổ chức của một phong trào khu vực. Đối với nhiều người Lebanon, Israel và các chính phủ phương Tây, ông lại gắn với một tổ chức vũ trang làm suy yếu chủ quyền nhà nước và tham gia bạo lực xuyên biên giới. Hoa Kỳ xếp toàn bộ Hezbollah vào danh sách tổ chức khủng bố; cách phân loại tại các quốc gia và khu vực pháp lý khác không hoàn toàn giống nhau.
Sau cái chết của Nasrallah, cuộc chiến về ký ức vẫn tiếp tục
Nasrallah thiệt mạng trong một cuộc không kích lớn của Israel vào khu vực Dahiyeh ở phía nam Beirut ngày 27/9/2024; Hezbollah xác nhận cái chết của ông một ngày sau đó. AP và Reuters khi ấy mô tả đây là một trong những đòn đánh nghiêm trọng nhất vào giới lãnh đạo Hezbollah trong nhiều thập niên và là bước leo thang lớn của xung đột Israel - Lebanon.
Hai năm sau, bộ sách tại Tehran cho thấy cái chết của một lãnh đạo không đồng nghĩa với việc câu chuyện về người đó kết thúc. Những bài phát biểu cũ được tuyển chọn, sắp xếp và tái diễn giải có thể tiếp tục ảnh hưởng đến công chúng. Vì thế, “1001 Questions on Resistance” cũng là một ví dụ về cách ký ức chính trị được kiến tạo: điều được lựa chọn để lưu giữ quan trọng không kém điều bị bỏ lại bên ngoài.
Giá trị của bộ sách nằm cả ở nội dung lẫn cách đọc nó
Với người nghiên cứu Trung Đông, bộ sách có thể trở thành một nguồn tư liệu đáng chú ý để hiểu cách giới ủng hộ Hezbollah mô tả chính mình, đặc biệt về quan hệ giữa tôn giáo, chính trị, xã hội và chiến lược. Nhưng đọc một nguồn như vậy cần phân biệt rõ giữa tài liệu tự sự của một phong trào và lịch sử đã được kiểm chứng độc lập.
Chính sự khác biệt giữa hai lớp đó tạo nên giá trị phân tích. Một tài liệu chính trị có thể không trung lập, nhưng vẫn cho biết một cộng đồng muốn được nhìn nhận ra sao, chọn những ký ức nào làm nền tảng và sử dụng ngôn ngữ nào để chính danh hóa lựa chọn của mình. Trong bối cảnh Trung Đông phân cực sâu sắc, khả năng đọc đồng thời văn bản, bối cảnh và lợi ích của người kể là điều thiết yếu.















