Avaza trở thành điểm hẹn ngoại giao của khu vực
Theo trợ lý Tổng thống Nga Yuri Ushakov, Vladimir Putin sẽ tới Turkmenistan trong hai ngày 8 và 9/10 và dự kiến gặp Masoud Pezeshkian bên lề hội nghị CIS. Chính phủ Turkmenistan trước đó xác nhận Hội đồng Ngoại trưởng CIS họp ngày 7/10 và Hội đồng Nguyên thủ họp ngày 9/10 tại Khu du lịch quốc gia Avaza. Việc chọn khu vực bên bờ Caspian cho thấy Ashgabat muốn biến nhiệm kỳ Chủ tịch CIS năm 2026 thành cơ hội thúc đẩy vai trò trung gian, kết nối và hậu cần của mình.
Turkmenistan là thành viên liên kết của CIS chứ không còn là thành viên đầy đủ từ năm 2005, nhưng vẫn duy trì quan hệ chặt với các nước thuộc không gian hậu Xô viết. Với chính sách trung lập thường trực, nước này thường cố gắng tạo không gian đối thoại không quá bị ràng buộc bởi cạnh tranh liên minh. Trong bối cảnh đó, sự hiện diện của Iran ở phiên mở rộng mang ý nghĩa biểu tượng: Tehran đang tìm thêm kênh tiếp xúc với các nước Á-Âu ngoài các định dạng truyền thống.
Lần đầu Iran bước vào phiên mở rộng của hội nghị CIS
Pezeshkian không đại diện cho một quốc gia thành viên CIS, vì vậy lời mời dành cho ông mang tính đặc biệt. Nga cho biết đây là lần đầu một tổng thống Iran tham dự cuộc họp mở rộng ở cấp nguyên thủ của tổ chức. Về mặt ngoại giao, sự kiện phản ánh mức độ giao thoa ngày càng lớn giữa Trung Á, Caspian và Trung Đông, đặc biệt trong các vấn đề vận tải, năng lượng, thương mại và an ninh.
Đối với Tehran, một diễn đàn như CIS tạo cơ hội tiếp cận trực tiếp với nhiều lãnh đạo trong cùng một chuyến đi. Đối với Moscow, việc Iran hiện diện giúp nhấn mạnh mạng lưới đối tác ngoài phương Tây mà Nga đã tìm cách mở rộng trong những năm gần đây. Tuy vậy, tư cách khách mời mở rộng không đồng nghĩa với việc Iran tiến gần tới thành viên CIS; trước mắt, giá trị chính nằm ở khả năng đối thoại và tạo các kênh hợp tác song phương hoặc đa phương.
Hiệp ước chiến lược 20 năm tạo nền tảng nhưng không xóa hết khác biệt
Tháng 1/2025, Putin và Pezeshkian ký hiệp ước đối tác chiến lược toàn diện có thời hạn 20 năm. Văn kiện đặt nền tảng cho hợp tác sâu hơn về quốc phòng, an ninh, năng lượng, thương mại, hạ tầng và thanh toán bằng đồng nội tệ.
Reuters khi đó lưu ý hai bên cũng thúc đẩy kết nối ngân hàng trực tiếp và các cơ chế giảm phụ thuộc vào hệ thống tài chính do phương Tây chi phối.
Dẫu vậy, hiệp ước không phải một liên minh phòng thủ kiểu cam kết tự động can thiệp quân sự. Quan hệ Nga–Iran vì thế vẫn chủ yếu dựa trên lợi ích hội tụ trong từng hồ sơ. Hai nước có nhiều điểm chung về nhu cầu vượt qua trừng phạt, mở hành lang thương mại và phối hợp trong một số vấn đề an ninh, nhưng đôi khi khác nhau về nhịp độ, mức độ hỗ trợ và thứ tự ưu tiên. Chính sự pha trộn giữa hợp tác và tính toán đó khiến các cuộc gặp cấp cao trở nên quan trọng.
Năng lượng, vận tải và thanh toán có thể là những chủ đề thực dụng
Dù chương trình chi tiết của cuộc gặp chưa được công bố, các lĩnh vực hợp tác đã được hai bên nêu rõ trong hiệp ước chiến lược cho thấy năng lượng, thương mại và hạ tầng sẽ luôn là nền tảng của quan hệ. Nga và Iran đều là các nhà sản xuất dầu khí lớn, đồng thời đều quan tâm tới các tuyến vận tải Bắc–Nam nối Nga với Vịnh Ba Tư và Ấn Độ Dương thông qua Iran.
Một mục tiêu khác là giảm chi phí giao dịch dưới sức ép trừng phạt. Việc sử dụng đồng nội tệ, kết nối ngân hàng và phát triển cơ chế thanh toán thay thế được Moscow và Tehran xem là cách giảm rủi ro từ các kênh tài chính phương Tây. Nhưng tiến độ thực tế phụ thuộc vào hạ tầng, thanh khoản, niềm tin của doanh nghiệp và khả năng xử lý rủi ro tuân thủ. Vì vậy, những tuyên bố chính trị chỉ có ý nghĩa khi đi kèm dự án, lịch trình và nguồn vốn cụ thể.
Cuộc gặp diễn ra trong một môi trường an ninh đặc biệt khó lường
Tháng 10/2026, Nga vẫn đối mặt với chiến tranh ở Ukraine và căng thẳng kéo dài với NATO, trong khi Iran chịu áp lực nghiêm trọng từ xung đột khu vực và các tranh chấp với Hoa Kỳ. Reuters cho biết Tehran đang tìm kiếm các phương án ngoại giao song song với việc chuẩn bị cho nguy cơ leo thang quân sự mới. Trong bối cảnh ấy, quan hệ Iran–Nga càng có giá trị như một kênh phối hợp chính trị, nhưng đồng thời cũng dễ bị thử thách khi lợi ích của hai nước không hoàn toàn trùng nhau.
Cuộc gặp tại Turkmenistan vì vậy có thể được đọc theo hai tầng. Ở tầng thứ nhất, đây là một hoạt động ngoại giao bình thường bên lề hội nghị đa phương. Ở tầng thứ hai, nó phản ánh nỗ lực của cả Tehran và Moscow trong việc củng cố không gian chiến lược rộng hơn từ Caspian tới Trung Á. Điều đáng theo dõi sau cuộc gặp không chỉ là tuyên bố chung, mà là những dự án hoặc cơ chế cụ thể có được thúc đẩy hay không.
















