Một tờ giấy chứa nhiều lớp văn hóa
Ở Hàn Quốc, hanji không chỉ là phương tiện để ghi chữ. Từ trang sách, tranh vẽ, thư pháp đến cửa sổ và những đồ vật trong nhà, loại giấy này đã hiện diện trong nhiều không gian sống. Vật liệu xơ thực vật và kỹ thuật xử lý tinh tế tạo nên một bề mặt vừa dẻo dai vừa có vẻ đẹp riêng. Vì thế, khi một tờ giấy cũ được gìn giữ, người ta không chỉ bảo tồn chất liệu mà còn lưu lại cách con người từng học tập, trang trí và trao truyền cảm xúc.
Đề cử của Seoul được đặt tên theo tri thức, kỹ năng sản xuất và những thực hành văn hóa gắn với hanji. Cách gọi ấy có chủ đích: đối tượng được xem xét không phải những tờ giấy trưng bày sau tấm kính, mà là cả một hệ thống thực hành đang sống. Nghệ nhân, người trồng cây, những gia đình cùng chuẩn bị nguyên liệu và người sử dụng giấy đều góp phần nuôi dưỡng di sản. Sức mạnh của truyền thống nằm trong mạng lưới quan hệ ấy.
Từ cây dâu giấy đến tri thức của người thợ
Theo Phái đoàn Hàn Quốc bên cạnh UNESCO, việc làm hanji gồm nhiều bước: thu hoạch vỏ cây dâu giấy, hấp, bóc, xử lý xơ, giã, tạo tờ và phơi khô. Người thợ phải nắm được thời tiết, nước, chất xơ và độ chuyển động của khung làm giấy.
Sai khác nhỏ ở một công đoạn có thể khiến thành phẩm đổi màu, đổi độ dày hoặc mất độ bền. Kỹ thuật vì thế cần được thực hành liên tục, không thể bảo tồn chỉ bằng một bản hướng dẫn.
Quá trình chế tác còn phản ánh tập quán hợp tác cộng đồng, thường được nhắc tới qua tinh thần pumasi, tức sự hỗ trợ qua lại trong công việc ở làng quê. Khi những người cùng chuẩn bị vỏ cây, xử lý vật liệu hay làm các việc nặng giúp nhau, họ đồng thời trao đổi kinh nghiệm. Cơ quan đánh giá UNESCO đánh giá việc sản xuất hanji dựa trên sự hợp tác, trách nhiệm chung và sự quan tâm đến môi trường. Đây là lý do một nghề thủ công trở thành di sản xã hội chứ không đơn thuần là một sản phẩm thương mại.
Khuyến nghị UNESCO và trách nhiệm bảo tồn
Cơ quan đánh giá thuộc Ủy ban liên chính phủ UNESCO đã đề xuất ghi danh hồ sơ Hàn Quốc trong đợt xem xét công bố đầu tháng 11. Khuyến nghị là bước tiến quan trọng, nhưng không thay thế quyết định của ủy ban họp tại Hạ Môn từ 30/11 đến 5/12/2026. Nếu được thông qua, nghề hanji sẽ trở thành di sản phi vật thể thứ 24 của Hàn Quốc trên danh sách tương ứng, nối tiếp truyền thống làm tương lên men jang được ghi danh năm 2024.
Cơ quan di sản Hàn Quốc cho biết hiện có bốn nghệ nhân được công nhận ở lĩnh vực làm hanji. Con số nhắc rằng giữ gìn kỹ thuật phức tạp không thể chỉ trông vào các lễ vinh danh. Những xưởng còn hoạt động cần có người học nghề, nguồn nguyên liệu phù hợp và thị trường giúp thợ sống bằng nghề. Giáo dục tại trường, trải nghiệm cộng đồng và chính sách mua sắm phục vụ tu bổ di sản có thể cùng tạo không gian để tri thức chuyển sang thế hệ mới.
Tương lai của hanji trong đời sống mới
Hanji ngày nay còn được đưa vào thiết kế nội thất, vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường, đồ gia dụng và nghệ thuật đương đại. Sự đổi mới có thể giúp người trẻ gặp truyền thống trong những sản phẩm gần gũi, thay vì chỉ trong bảo tàng. Tuy nhiên, việc gắn nhãn di sản không đương nhiên chứng minh mọi sản phẩm mang tên hanji đều được làm thủ công hay bền vững. Tính minh bạch về nguyên liệu và quy trình sẽ trở nên quan trọng khi nhu cầu thương mại tăng.
Dưới góc nhìn văn hóa, khuyến nghị của UNESCO đem lại cơ hội đưa câu chuyện Hàn Quốc vượt khỏi biên giới: một nguyên liệu bình dị có thể kết nối chữ viết, nghệ thuật và quan hệ con người. Thách thức tiếp theo nằm ở việc chuyển sự chú ý của công chúng thành điều kiện sản xuất thực tế. Khi người thợ có học trò và người sử dụng hiểu giá trị của tờ giấy, di sản mới thực sự được bảo vệ. Không phải mọi giá trị cổ truyền đều cần đứng yên để tồn tại.
